تاثیر قیمت نفت بر ارزهای دیجیتال؛ چگونه جنگ قیمت ارزهای دیجیتال را تغییر می‌دهد؟

اگر این روزها نوسان قیمت نفت خام را دنبال می‌کنید و از خود می‌پرسید که آیا این نوسان می‌تواند روی قیمت بیت‌کوین و سایر ارزهای دیجیتال هم اثر بگذارد، پاسخ کوتاه این است: بله، اما این تاثیر مستقیم و یک‌به‌یک نیست. تاثیر قیمت نفت بر ارزهای دیجیتال معمولاً از یک مسیر غیرمستقیم عبور می‌کند؛ مسیری که از افزایش یا کاهش تورم شروع می‌شود، به تصمیمات بانک‌های مرکزی درباره نرخ بهره می‌رسد و در نهایت به میزان نقدینگی در بازارهای پرریسک از جمله بازار ارز دیجیتال ختم می‌شود. به بیان دیگر، نفت خودش یک دارایی دیجیتال نیست، اما به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کالاهای اقتصاد جهانی، می‌تواند فضای کلان اقتصادی‌ای را شکل دهد که بیت‌کوین و آلت‌کوین‌ها در آن معامله می‌شوند.

در ادامه این مقاله، به‌صورت کامل بررسی می‌کنیم که چرا نفت این‌قدر برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد، زنجیره اثرگذاری نفت بر تورم و نرخ بهره و در نهایت بازار کریپتو چگونه شکل می‌گیرد، رابطه بیت‌کوین با نفت در دوره‌های مختلف چه بوده و چرا نمی‌توان بیت‌کوین را یک پوشش تورمی ساده و قطعی در برابر افزایش قیمت نفت دانست.

خلاصه مطالب

• تاثیر قیمت نفت بر ارزهای دیجیتال معمولاً غیرمستقیم است و از مسیر تورم، سیاست پولی و نقدینگی عبور می‌کند، نه از رابطه‌ای مستقیم و ثابت.
• افزایش شدید قیمت نفت می‌تواند نگرانی از تورم بالاتر را افزایش دهد و بانک‌های مرکزی مانند فدرال رزرو را به تعویق کاهش نرخ بهره وادار کند؛ این موضوع معمولاً برای دارایی‌های پرریسک مانند بیت‌کوین منفی است.
• کاهش قیمت نفت می‌تواند نگرانی‌های تورمی را کم کند، انتظار برای سیاست پولی انبساطی‌تر را افزایش دهد و در نتیجه به بازار ارزهای دیجیتال کمک کند.
• پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهند رابطه بیت‌کوین و قیمت نفت خام ثابت نیست و بسته به دوره زمانی، گاهی مثبت، گاهی منفی و گاهی نزدیک به صفر بوده است.
• بیت‌کوین در دوره‌های اخیر همبستگی بیشتری با شاخص‌های سهام فناوری مانند نزدک نشان داده تا با نفت، که نشان می‌دهد بیشتر شبیه یک دارایی پرریسک وابسته به نقدینگی رفتار می‌کند تا یک پوشش تورمی خالص.
• تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان، هر تنش ژئوپلیتیکی در آن می‌تواند به‌سرعت روی قیمت نفت و به تبع آن بر احساسات ریسک‌پذیری بازارهای مالی از جمله ارزهای دیجیتال اثر بگذارد.
• برای معامله‌گران کریپتو، رصد قیمت نفت نه به‌عنوان یک دارایی مستقل، بلکه به‌عنوان یک شاخص کلان برای درک جهت تورم، سیاست پولی و ریسک‌پذیری بازار، ابزاری مفید است.

چرا قیمت نفت برای اقتصاد جهانی و بازارهای مالی اهمیت دارد؟

نفت خام هنوز هم یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد جهانی است. این کالای انرژی در حمل‌ونقل، تولید صنعتی، پتروشیمی، کشاورزی و حتی قیمت سوخت مصرفی خانوارها نقش مستقیم دارد. به همین دلیل، هر گونه اختلال در عرضه نفت می‌تواند بسیار سریع‌تر از بسیاری کالاهای دیگر، هم روی تورم عمومی و هم روی هزینه‌های تولیدکنندگان اثر بگذارد. شاخص‌هایی مانند شاخص قیمت مصرف‌کننده، بخش انرژی را به‌طور مستقیم از طریق هزینه سوخت خودرو و انرژی خانگی اندازه‌گیری می‌کنند و شاخص قیمت تولیدکننده هم تغییرات هزینه در سطح تولیدکنندگان را پیش از رسیدن کامل آن به مصرف‌کننده نشان می‌دهد.

تنگه هرمز در این میان جایگاه ویژه‌ای دارد. بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، جریان نفت عبوری از این تنگه در سال‌های اخیر روزانه حدود بیست میلیون بشکه بوده که معادل حدود بیست درصد از کل مصرف جهانی نفت و مایعات نفتی و بیش از یک‌چهارم کل تجارت دریایی نفت جهان است. به همین دلیل، حتی احتمال بروز اختلال در این مسیر نیز می‌تواند قیمت نفت را به‌شدت تکان دهد، چون مسیر جایگزین واقعی و به‌اندازه کافی بزرگ برای جایگزینی آن عملاً وجود ندارد.

از سوی دیگر، نفت یک متغیر روانی هم هست. معامله‌گران بازار سهام، اوراق قرضه، ارز و ارزهای دیجیتال همگی می‌دانند که افزایش سریع قیمت نفت می‌تواند فشار مالی بر خانوارها وارد کند و تصمیم‌گیری بانک‌های مرکزی را پیچیده‌تر سازد. به همین دلیل نفت را می‌توان یک متغیر سیاستی ضمنی هم دانست؛ جهش پایدار قیمت نفت معمولاً سیاست‌گذاران را محتاط‌تر می‌کند، در حالی که افت سریع آن دوباره فضا را برای انتظارات نقدینگی آسان‌تر باز می‌کند.

پیشنهاد مطالعه: تاثیر نرخ بهره بر بیت کوین؛ چگونه نرخ فدرال رزرو بر قیمت بیت کوین اثر می‌گذارد؟

زنجیره اثرگذاری: از قیمت نفت تا تورم، نرخ بهره و بازار ارز دیجیتال

هسته اصلی تاثیر قیمت نفت بر ارزهای دیجیتال را می‌توان در قالب یک زنجیره چهار مرحله‌ای توضیح داد.

مرحله اول: نفت و تورم. افزایش قیمت نفت می‌تواند به‌طور مستقیم تورم عمومی را از طریق بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما، حمل‌ونقل و انرژی خانگی بالا ببرد. پژوهش‌های منتشرشده توسط فدرال رزرو نشان می‌دهند که اثرگذاری قیمت نفت بر تورم، هم از نظر آماری و هم از نظر اقتصادی معنادار است و شامل اثرات مستقیم و اثرات دوره دوم نیز می‌شود.

مرحله دوم: تورم و سیاست پولی. وقتی افزایش قیمت نفت تورم را بالا نگه می‌دارد یا انتظارات تورمی را تهدید می‌کند، بانک‌های مرکزی معمولاً با احتیاط بیشتری درباره کاهش نرخ بهره تصمیم می‌گیرند. مقامات فدرال رزرو در اظهارنظرهای اخیر خود بارها تاکید کرده‌اند که افزایش قیمت انرژی می‌تواند تورم کوتاه‌مدت را بالا ببرد و در عین حال بر قدرت خرید مصرف‌کننده فشار وارد کند، به همین دلیل نمی‌توان به‌سادگی از کنار یک شوک انرژی عبور کرد.

مرحله سوم: نرخ بهره و نقدینگی. دارایی‌های پرریسک معمولاً زمانی عملکرد بهتری دارند که بازار انتظار کاهش تورم و امکان سیاست پولی انبساطی‌تر را داشته باشد و برعکس، وقتی تورم چسبنده باقی می‌ماند و بانک مرکزی مجبور به حفظ سیاست انقباضی برای مدت طولانی‌تری است، دارایی‌های ریسکی تحت فشار قرار می‌گیرند.

مرحله چهارم: نقدینگی و ارزهای دیجیتال. بیت‌کوین، به‌ویژه در بازه‌های کوتاه‌مدت، و آلت‌کوین‌ها حتی بیشتر از آن، اغلب در همان چرخه نقدینگی کلان معامله می‌شوند. پژوهش‌های صندوق بین‌المللی پول هم نشان داده‌اند که همبستگی میان دارایی‌های کریپتو و بازارهای مالی سنتی در دوره‌های ریسک‌گریزی افزایش می‌یابد، به این معنا که ارز دیجیتال بیشتر شوک کلان را منتقل و جذب می‌کند تا این‌که یک پوشش خالص در برابر آن باشد.

به این ترتیب، زنجیره کلی را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد: افزایش قیمت نفت، افزایش ریسک تورم، تاخیر یا کاهش احتمال کاهش نرخ بهره، سخت‌تر شدن شرایط مالی و در نهایت فشار بر دارایی‌های ریسکی از جمله ارزهای دیجیتال. در مقابل، کاهش قیمت نفت می‌تواند نگرانی تورمی را کم کند، احتمال سیاست پولی ملایم‌تر را بالا ببرد و به بهبود انتظارات نقدینگی و در نتیجه حمایت از بیت‌کوین و سایر دارایی‌های ریسکی کمک کند.

رابطه بیت‌کوین و نفت: طلای دیجیتال در برابر طلای سیاه

بیت‌کوین را اغلب «طلای دیجیتال» می‌نامند و نفت را هم گاهی «طلای سیاه» می‌خوانند، اما این دو دارایی از نظر ماهیت بسیار متفاوت هستند. نفت یک کالای اقتصاد واقعی است که قیمتش با تولید، موجودی انبارها، تقاضای پالایشگاه‌ها، گلوگاه‌های حمل‌ونقل و انتظارات چرخه تجاری تعیین می‌شود. بیت‌کوین اما هیچ منحنی تقاضای صنعتی ندارد و قیمت آن بیشتر تحت تاثیر پذیرش سرمایه‌گذاران، جریان‌های سرمایه، روایت‌های بازار، مقررات، نقدینگی و احساسات کلان اقتصادی شکل می‌گیرد. پژوهش‌های بانک تسویه بین‌المللی نشان داده‌اند که محرک‌های اصلی قیمت بیت‌کوین در طول زمان پایدار نیستند و پیش‌بینی آن‌ها دشوار است.

نکته مهم این است که رابطه بیت‌کوین و قیمت نفت خام، همبستگی ثابت و ساختاری ندارد. مطالعه‌ای که در مجله ScienceDirect منتشر شده، رابطه میان قیمت نفت و بازار بیت‌کوین را با استفاده از داده‌های سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۲ بررسی کرده و به این نتیجه رسیده که افزایش قیمت نفت می‌تواند هزینه تولید بیت‌کوین را بالا ببرد، نوسان بازدهی بیت‌کوین با افزایش قیمت نفت رابطه دارد و در نهایت افزودن قیمت نفت به مدل‌های پیش‌بینی، دقت پیش‌بینی قیمت بیت‌کوین را بهبود می‌بخشد. با این حال، همین پژوهش و مطالعات مشابه تاکید می‌کنند که این رابطه در دوره‌های مختلف بازار، جهت ثابتی ندارد؛ در دوره‌های باثبات یا صعودی، همبستگی مثبت میان بازده نفت و ارزهای دیجیتال از جمله بیت‌کوین و اتریوم دیده شده، اما در دوره‌های استرس و نوسان شدید بازار، همین رابطه اغلب معکوس و منفی می‌شود.

پژوهش‌های دیگری هم در همین حوزه نشان داده‌اند که بیت‌کوین در برخی بازه‌های زمانی حتی به‌عنوان ابزار پوشش ریسک در برابر نوسان قیمت نفت عمل کرده است، در حالی که در دوره‌های دیگر، شوک‌های بازار نفت به‌صورت یک‌طرفه بر نوسان بازار ارزهای دیجیتال اثر گذاشته‌اند. برخی تحلیل‌ها همچنین به رابطه بیت‌کوین با بازار گاز طبیعی اشاره کرده‌اند، از آنجا که فرآیند استخراج بیت‌کوین به‌شدت به مصرف انرژی وابسته است.

از منظر دیگر، در سال‌های اخیر همبستگی بیت‌کوین با شاخص‌های سهام فناوری مانند نزدک، در دوره‌های جهش قیمت نفت، به‌طور محسوسی بالاتر بوده تا همبستگی مستقیم آن با نفت. این الگو نشان می‌دهد بیت‌کوین در عمل بیشتر شبیه یک دارایی پرریسک با بتای بالا رفتار می‌کند تا یک پناهگاه امن وابسته به کالا. به همین دلیل، پاسخ به این سوال که آیا بیت‌کوین پوشش تورمی مناسبی است یا نه، ساده نیست. در افق‌های زمانی بسیار بلندمدت، طرفداران بیت‌کوین به عرضه محدود آن به‌عنوان منبع ارزش کمیاب اشاره می‌کنند، اما در شرایط معاملاتی واقعی و به‌ویژه در طول شوک‌های ناگهانی قیمت نفت، بیت‌کوین معمولاً کمتر شبیه یک پوشش تورمی خالص و بیشتر شبیه یک دارایی پرریسک وابسته به نقدینگی جهانی عمل می‌کند.

نمونه‌های تاریخی رابطه نفت و ارزهای دیجیتال

بررسی چند دوره تاریخی می‌تواند درک بهتری از تاثیر قیمت نفت بر ارزهای دیجیتال ارائه دهد.

در جریان بحران روسیه و اوکراین، جهش شدید قیمت انرژی باعث تشدید تورم جهانی شد و بانک‌های مرکزی سیاست انقباضی خود را حفظ کردند؛ بازار ارزهای دیجیتال که در آن زمان از قبل در وضعیت شکننده‌ای قرار داشت، تحت فشار نقدینگی سخت‌تر و ریسک‌گریزی عمومی بازار قرار گرفت.

در بهار سال ۲۰۲۰ و در اوج بحران کرونا، قیمت نفت آمریکا برای مدت کوتاهی حتی به زیر صفر رسید؛ این رویداد یادآور این نکته بود که بازار نفت می‌تواند در شرایط بحرانی دچار انحراف‌های شدید شود. آن دوره برای بیت‌کوین هم به معنای صعود فوری نبود، چون سیگنال اصلی بازار، نه ارزانی انرژی، بلکه رکود عمومی اقتصاد جهانی و کاهش اجباری اهرم مالی بود.

نمونه دیگر به تنش‌های ژئوپلیتیکی مرتبط با تنگه هرمز برمی‌گردد. در دوره‌ای که نگرانی از بسته‌شدن این تنگه افزایش یافت، قیمت نفت جهش قابل توجهی داشت و این موضوع نگرانی از یک شوک تورمی جدید را در بازارهای جهانی دامن زد. با فروکش‌کردن تنش و بازگشایی مسیر عبور نفت، قیمت نفت به‌سرعت افت کرد، بازار سهام رشد کرد، ارزش دلار کاهش یافت و ارزهای دیجیتال از جمله بیت‌کوین و اتریوم نیز همراه با سایر دارایی‌های پرریسک در یک حرکت آرامش‌بخش بازار رشد کردند. این الگو نشان داد بیت‌کوین در آن مقطع نه به این دلیل رشد کرد که ناگهان به یک «دارایی نفتی» تبدیل شده باشد، بلکه به این دلیل که افت نفت احتمال یک شوک تورمی فوری در سطح جهانی را کاهش داد.

با این حال، برخی تحلیل‌های اخیر نشان می‌دهند که در برخی بازه‌های زمانی، حتی جهش‌های بسیار بزرگ قیمت نفت هم نتوانسته رابطه پایداری با حرکت قیمت بیت‌کوین ایجاد کند، و ضریب همبستگی میان بازدهی هفتگی نفت و بیت‌کوین در بازه‌های بلندمدت نزدیک به صفر بوده است. این موضوع دوباره تاکید می‌کند که تاثیر قیمت نفت بر ارزهای دیجیتال، بیشتر از مسیر روایت کلان اقتصادی عبور می‌کند تا یک رابطه مستقیم و مکانیکی.

جمع‌بندی

قیمت نفت به‌تنهایی نمی‌تواند حرکت بازار ارزهای دیجیتال را کنترل کند، اما می‌تواند فضای کلان اقتصادی‌ای را شکل دهد که بیت‌ کوین، اتریوم و سایر ارزهای دیجیتال در آن معامله می‌شوند. اگر می‌خواهید تاثیر قیمت نفت بر ارزهای دیجیتال را به‌درستی درک کنید، بهتر است به‌جای جست‌وجوی یک همبستگی ساده و ثابت، به روایت تورم، روایت نرخ بهره و روایت نقدینگی توجه کنید؛ چون رابطه واقعی نفت با بیت‌کوین دقیقاً در همین‌جا شکل می‌گیرد. برای معامله‌گران و علاقه‌مندان به بازار ارز دیجیتال، دنبال‌کردن اخبار انرژی، تصمیمات بانک‌های مرکزی و تحولات ژئوپلیتیکی مانند وضعیت تنگه هرمز، می‌تواند به‌عنوان یک شاخص کلان مکمل، درک بهتری از جهت احتمالی بازار کریپتو در اختیار قرار دهد.