فورک چیست؟ تفاوت هارد فورک و سافت فورک ارز دیجیتال به زبان ساده

در سال ۲۰۱۷ اختلافی مهم در جامعه بیت کوین شکل گرفت. یک گروه معتقد بود برای افزایش ظرفیت شبکه باید اندازه بلاک‌ها بزرگ‌تر شود و گروه دیگر با این مسیر موافق نبود. اختلاف در نهایت به جایی رسید که بخشی از شبکه راه خودش را جدا کرد و Bitcoin Cash به‌عنوان یک بلاکچین مستقل به وجود آمد.

این اتفاق نمونه‌ای روشن از چیزی است که در دنیای بلاکچین به آن Fork می‌گویند. شبکه‌های بلاکچینی برخلاف ظاهر ثابتشان، نرم‌افزارهایی هستند که قوانین مشخصی دارند و می‌توان این قوانین را ارتقا داد یا تغییر داد. مسئله زمانی جالب می‌شود که همه اعضای شبکه درباره تغییر جدید توافق نداشته باشند.

اگر بخواهیم ساده بگوییم فورک چیست، فورک به ایجاد یک تغییر یا انشعاب در مسیر یک نرم‌افزار یا بلاکچین گفته می‌شود. این تغییر گاهی فقط یک ارتقای سازگار با شبکه قبلی است و گاهی می‌تواند باعث شود دو گروه از کاربران قوانین متفاوتی را دنبال کنند و حتی دو بلاکچین مستقل شکل بگیرد.

دو نوع اصلی که بیشتر با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید هارد فورک و سافت فورک هستند. تفاوت آن‌ها صرفاً در بزرگ یا کوچک بودن تغییر نیست؛ موضوع اصلی این است که قوانین جدید تا چه اندازه با نسخه قبلی شبکه سازگار باقی می‌مانند.

فورک در ارز دیجیتال چیست و در بلاکچین دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟

هر بلاکچین مجموعه‌ای از قوانین دارد که مشخص می‌کنند چه بلاکی معتبر است، تراکنش چگونه بررسی شود و نودهای شبکه کدام تاریخچه را بپذیرند.

برای مثال قوانین بیت کوین تعیین می‌کنند چه شرایطی برای معتبر بودن یک تراکنش لازم است، پاداش بلاک چگونه محاسبه شود و نودها چه بلاکی را قبول یا رد کنند.

وقتی بخشی از این قوانین تغییر می‌کند، ممکن است نودهایی که از قوانین جدید استفاده می‌کنند درباره معتبر بودن یک بلاک با نودهای قدیمی اختلاف داشته باشند. بسته به نوع تغییر، نتیجه می‌تواند یک سافت فورک، هارد فورک یا در شرایطی یک جدایی دائمی بین دو زنجیره باشد.

نکته مهم این است که «فورک» همیشه به معنی ایجاد ارز دیجیتال جدید نیست.

کلمه Fork در بلاکچین همیشه یک معنی ندارد

یکی از دلایل گیج‌کننده بودن این مفهوم این است که Fork در منابع فنی برای چند اتفاق متفاوت استفاده می‌شود.

فورک موقت زنجیره

گاهی بدون اینکه هیچ قانون شبکه‌ای تغییر کند، دو ماینر تقریباً هم‌زمان دو بلاک معتبر تولید می‌کنند.

برای مدت کوتاهی بخشی از شبکه یک بلاک و بخش دیگری بلاک دیگر را دنبال می‌کند. با اضافه‌شدن بلاک‌های بعدی، یکی از مسیرها طبق قواعد اجماع غالب می‌شود و شبکه دوباره روی یک تاریخچه به توافق می‌رسد.

این اتفاق یک انشعاب موقت زنجیره است و با هارد فورک برنامه‌ریزی‌شده تفاوت دارد.

فورک قوانین شبکه

در معنایی که معمولاً در بازار ارزهای دیجیتال استفاده می‌کنیم، قوانین اعتبارسنجی بلاک‌ها و تراکنش‌ها تغییر می‌کنند.

این تغییر قوانین می‌تواند سافت فورک یا هارد فورک باشد.

فورک نرم‌افزاری

در برنامه‌نویسی نیز Fork معنی دارد. یک توسعه‌دهنده می‌تواند کد یک پروژه متن‌باز را کپی کند و پروژه متفاوتی براساس آن بسازد.

این اتفاق الزاماً به معنی انشعاب یک بلاکچین موجود نیست.

برای مثال Litecoin بخش زیادی از کد اولیه خود را از Bitcoin گرفته است، اما تاریخچه بلاکچین بیت کوین در یک نقطه به بیت کوین و لایت کوین تقسیم نشد. بنابراین دقیق‌تر است Litecoin را از نظر کد نرم‌افزاری مشتق از Bitcoin بدانیم، نه نمونه‌ای مشابه Bitcoin Cash از یک Chain Split.

این تفکیک ساده جلوی بخش بزرگی از سردرگمی درباره Fork را می‌گیرد.

چرا فورک ارز دیجیتال اتفاق می‌افتد؟

شبکه‌های بلاکچینی برای همیشه با همان قوانین روز اول باقی نمی‌مانند. مشکلات جدید پیدا می‌شوند، فناوری تغییر می‌کند و گاهی اعضای جامعه نیز درباره مسیر آینده شبکه اختلاف نظر دارند.

یکی از دلایل رایج، ارتقای فنی شبکه است. ممکن است توسعه‌دهندگان بخواهند امنیت، مقیاس‌پذیری یا قابلیت‌های پروتکل را بهبود دهند.

گاهی یک آسیب‌پذیری یا مشکل جدی نیازمند تغییر قوانین است.

در موارد دیگر اختلاف‌نظر نقش اصلی را دارد. بخشی از جامعه معتقد است شبکه باید مسیر مشخصی را انتخاب کند و گروه دیگری با آن مخالف است. ماجرای Bitcoin Cash نمونه شناخته‌شده‌ای از چنین شرایطی بود.

اما اختلاف همیشه لازم نیست. بسیاری از فورک‌ها از قبل برنامه‌ریزی می‌شوند و تقریباً تمام اکوسیستم نسخه جدید را می‌پذیرد. در چنین وضعیتی شبکه ارتقا پیدا می‌کند بدون اینکه دو ارز رقیب برای مدت طولانی باقی بمانند.

هارد فورک چیست؟

هارد فورک تغییری در قوانین اجماع است که با قوانین قبلی سازگاری کامل ندارد. در نتیجه نودی که همچنان قوانین قدیمی را اجرا می‌کند می‌تواند بلاک ایجادشده طبق قوانین جدید را نامعتبر بداند.

یک مثال ساده تصور کنید.

قانون قدیمی می‌گوید:

بلاک با ویژگی X معتبر نیست.

قانون جدید تغییر می‌کند و می‌گوید:

از این تاریخ، بلاک دارای ویژگی X نیز معتبر است.

نود قدیمی چنین بلاکی را رد می‌کند، اما نود جدید آن را می‌پذیرد.

اگر تقریباً تمام شبکه به نسخه جدید مهاجرت کند، زنجیره قدیمی ممکن است عملاً ادامه پیدا نکند. اما اگر گروه قابل‌توجهی از کاربران، ماینرها یا اعتبارسنج‌ها همچنان از قوانین قبلی استفاده کنند، دو شبکه می‌توانند به‌صورت مستقل ادامه پیدا کنند.

اینجاست که یک Chain Split واقعی شکل می‌گیرد.

آیا هر هارد فورک یک ارز دیجیتال جدید ایجاد می‌کند؟

خیر. این یکی از رایج‌ترین برداشت‌های اشتباه درباره Hard Fork است.

هارد فورک فقط می‌گوید قوانین جدید با نسخه قبلی سازگار نیستند. اینکه در نهایت دو ارز باقی بمانند به رفتار شرکت‌کنندگان شبکه بستگی دارد.

اگر تقریباً همه به نسخه جدید مهاجرت کنند، یک ارتقای شبکه اتفاق افتاده و لزوماً ارز جدیدی در کنار ارز قبلی شکل نمی‌گیرد.

اتریوم بارها برای اجرای ارتقاهای برنامه‌ریزی‌شده از Hard Fork استفاده کرده است، بدون اینکه هر بار دو اتریوم مستقل وارد بازار شوند.

اما در فورک Bitcoin Cash بخشی از جامعه مسیر جدید را ادامه داد و گروه دیگری روی Bitcoin باقی ماند. به همین دلیل BTC و BCH به دو شبکه مستقل تبدیل شدند.

پس:

Hard Fork ≠ حتماً ارز جدید

ارز جدید زمانی معنا پیدا می‌کند که هر دو شاخه حمایت کافی برای ادامه حیات داشته باشند.

سافت فورک چیست؟

سافت فورک تغییری در قوانین شبکه است که به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که نودهای قدیمی همچنان بتوانند بلاک‌های تولیدشده براساس قوانین جدید را معتبر تشخیص دهند.

روش ساده‌تری برای درک آن وجود دارد: سافت فورک معمولاً قوانین اعتبارسنجی را محدودتر می‌کند.

فرض کنید قانون قدیمی ۱۰۰ نوع بلاک را معتبر می‌دانست. قوانین جدید می‌گویند از این به بعد فقط ۸۰ نوع از همان بلاک‌ها معتبرند.

نود قدیمی همچنان آن ۸۰ مورد را قبول می‌کند، چون از قبل آن‌ها را معتبر می‌دانسته است. اما نود جدید ۲۰ حالتی را که دیگر مجاز نیستند رد می‌کند.

به همین دلیل سافت فورک می‌تواند بدون تقسیم دائمی شبکه اجرا شود.

یکی از معروف‌ترین مثال‌ها SegWit در بیت کوین است که در سال ۲۰۱۷ به‌صورت Soft Fork فعال شد.

نکته مهم دیگر این است که «Soft» به معنی کوچک یا بی‌اهمیت بودن تغییر نیست. یک سافت فورک می‌تواند تغییر فنی مهمی ایجاد کند؛ تفاوت اصلی در سازگاری قوانین است، نه اندازه تغییر.

تفاوت هارد فورک و سافت فورک چیست؟

هر دو روش برای تغییر قوانین بلاکچین استفاده می‌شوند، اما رابطه قوانین جدید با نسخه قبلی متفاوت است.

پس تفاوت اصلی را نباید با جمله «هارد فورک تغییر بزرگ و سافت فورک تغییر کوچک است» توضیح داد. معیار فنی مهم‌تر سازگاری با مجموعه قوانین قبلی است.

چه کسی تصمیم می‌گیرد یک بلاکچین فورک شود؟

توسعه‌دهندگان می‌توانند کد بنویسند و پیشنهاد ارائه کنند، اما صرف انتشار کد به معنی تغییر شبکه نیست.

در یک بلاکچین عمومی چند گروه در پذیرش تغییر نقش دارند: توسعه‌دهندگان نرم‌افزار را آماده می‌کنند؛ ماینرها یا اعتبارسنج‌ها ممکن است نسخه جدید را اجرا کنند؛ اپراتورهای نود تصمیم می‌گیرند چه قوانینی را اعتبارسنجی کنند و بازیگران اقتصادی مانند صرافی‌ها، کیف پول‌ها و کاربران نیز مشخص می‌کنند از کدام زنجیره حمایت کنند.

در نتیجه شبکه غیرمتمرکز چیزی شبیه یک دکمه «آپدیت همه» ندارد.

همین ویژگی توضیح می‌دهد چرا یک تغییر فنی گاهی بدون مشکل اجرا می‌شود، اما تغییر دیگری جامعه را به دو شبکه مستقل تقسیم می‌کند.

معروف‌ترین فورک‌های ارز دیجیتال کدام‌اند؟

Bitcoin Cash یکی از واضح‌ترین نمونه‌های Hard Fork همراه با جدایی دائمی است. این شبکه در سال ۲۰۱۷ پس از اختلاف درباره نحوه مقیاس‌پذیری بیت کوین شکل گرفت و تاریخچه BTC و BCH تا نقطه جدایی مشترک بود.

Ethereum Classic نتیجه یکی از بحث‌برانگیزترین اتفاق‌های تاریخ اتریوم است. پس از هک The DAO در سال ۲۰۱۶، بخش عمده جامعه از هارد فورکی حمایت کرد که اثر سرقت را در وضعیت شبکه تغییر می‌داد. بخشی دیگر با این تصمیم موافق نبود و زنجیره قبلی را ادامه داد؛ شبکه‌ای که امروز Ethereum Classic نام دارد.

پیشنهاد مطالعه: دائو چیست؟ همه‌چیز درباره سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) به زبان ساده

SegWit نمونه متفاوتی است. این تغییر در Bitcoin به‌صورت Soft Fork اجرا شد و ساختار مربوط به داده‌های امضا را تغییر داد بدون اینکه قرار باشد یک ارز جدید ایجاد کند.

این سه نمونه نشان می‌دهند نتیجه همه فورک‌ها یکسان نیست.

بعد از هارد فورک چه اتفاقی برای ارزهای کاربران می‌افتد؟

اگر هارد فورک به دو زنجیره مستقل منجر شود، هر دو زنجیره تا لحظه جدایی تاریخچه مشترکی دارند.

به همین دلیل، کاربری که پیش از Split مالک ۱ BTC در آدرسی مشخص بوده ممکن است روی زنجیره جدید نیز موجودی متناظر داشته باشد. اما این موضوع به معنی دریافت «پول رایگان تضمین‌شده» نیست.

ارزش ارز جدید مشخص نیست، کیف پول باید از شبکه جدید پشتیبانی کند و ممکن است ریسک‌های امنیتی وجود داشته باشد.

برای کاربری که دارایی را در صرافی متمرکز نگهداری می‌کند، موضوع مهم‌تر است. کلید خصوصی در اختیار صرافی است؛ بنابراین خود صرافی تصمیم می‌گیرد آیا زنجیره جدید را پشتیبانی کند و دارایی جدید را به کاربران تخصیص دهد یا خیر.

همچنین صرافی‌ها معمولاً اطراف ارتقاهای مهم، واریز و برداشت شبکه مربوط را موقتاً متوقف می‌کنند.

Replay Attack بعد از فورک چیست؟

اگر دو زنجیره پس از Hard Fork تاریخچه مشترکی داشته باشند، در بعضی طراحی‌ها امکان دارد تراکنشی که برای یک زنجیره امضا شده در زنجیره دیگر نیز معتبر باشد.

به این مشکل حمله بازپخش گفته می‌شود.

مثلاً کاربر قصد دارد کوین موجود روی زنجیره A را ارسال کند، اما همان تراکنش ناخواسته روی زنجیره B نیز اجرا شود.

شبکه‌های جدید می‌توانند با مکانیزم Replay Protection جلوی این اتفاق را بگیرند.

برای کاربر عادی نکته عملی ساده است: بلافاصله پس از یک Chain Split ناشناخته، صرفاً برای دریافت کوین جدید کلید خصوصی خود را وارد سایت یا کیف پول ناشناخته نکنید و قبل از انتقال دارایی از پشتیبانی رسمی کیف پول و شبکه مطمئن شوید.

آیا فورک باعث افزایش قیمت ارز دیجیتال می‌شود؟

خیر، رابطه قطعی میان Fork و افزایش قیمت وجود ندارد.

یک ارتقای فنی موفق می‌تواند نگاه بازار را به آینده شبکه بهتر کند، اما اختلاف شدید جامعه، مشکلات فنی یا کاهش امنیت می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

در Hard Fork همراه با ایجاد ارز جدید نیز ممکن است معامله‌گران پیش از Split برای دریافت دارایی هر دو زنجیره اقدام به خرید کنند و نوسان افزایش پیدا کند. این رفتار تضمین نمی‌کند قیمت پس از فورک بالاتر بماند.

به همین دلیل «این ارز فورک دارد، پس قبل از فورک بخریم» یک استراتژی قابل اتکا به‌تنهایی نیست.

فورک چه ریسک‌هایی دارد؟

مهم‌ترین ریسک فنی، ایجاد اختلاف میان نودهاست. اگر شرکت‌کنندگان کافی روی نسخه‌های متفاوت باقی بمانند، توان اقتصادی و امنیتی جامعه میان دو زنجیره تقسیم می‌شود.

باگ نرم‌افزاری، ناسازگاری کیف پول‌ها و صرافی‌ها، توقف موقت واریز و برداشت و Replay Attack نیز از ریسک‌های احتمالی‌اند.

از طرف دیگر، فورک بحث‌برانگیز می‌تواند جامعه توسعه‌دهندگان، نقدینگی و کاربران را تقسیم کند.

همه این مشکلات در هر Fork اتفاق نمی‌افتند. ارتقاهای برنامه‌ریزی‌شده بسیاری بدون ایجاد بحران انجام می‌شوند.

آیا هر به‌روزرسانی بلاکچین فورک است؟

خیر. هر تغییر نرم‌افزاری قوانین اجماع را تغییر نمی‌دهد.

ممکن است نسخه جدید یک Node باگ رابط کاربری را برطرف کند، عملکرد نرم‌افزار را بهتر کند یا قابلیت‌هایی اضافه کند که روی معتبر یا نامعتبر بودن بلاک‌ها اثری ندارند.

چنین آپدیتی لزوماً Hard Fork یا Soft Fork نیست.

اصطلاح Fork زمانی اهمیت ویژه پیدا می‌کند که تغییر روی قوانین مشترکی که نودها برای تشخیص تاریخچه معتبر استفاده می‌کنند اثر بگذارد یا خود زنجیره به مسیرهای متفاوت تقسیم شود.

تفاوت فورک و ایردراپ چیست؟

Fork و Airdrop هر دو ممکن است باعث شوند کاربر یک دارایی جدید در کیف پول خود ببیند، اما سازوکارشان متفاوت است.

در هارد فورکی که به دو زنجیره منجر می‌شود، موجودی زنجیره جدید می‌تواند از تاریخچه مشترک قبل از Split ناشی شود.

ایردراپ توزیع توکن توسط یک پروژه است و برای انجام آن لازم نیست بلاکچین قبلی به دو مسیر تقسیم شود.

پس دریافت توکن جدید به‌تنهایی به این معنی نیست که یک Fork اتفاق افتاده است.

جمع‌بندی؛ فورک چیست و چرا باید آن را درست تعریف کنیم؟

برای فهم دقیق فورک چیست باید از تعریف ساده «دو شاخه‌شدن بلاکچین» کمی فراتر رفت.

Fork می‌تواند به انشعاب موقت تاریخچه، تغییر قوانین اجماع یا حتی انشعاب یک پروژه نرم‌افزاری اشاره کند. در بحث ارتقای بلاکچین، دو مدل اصلی سافت فورک و هارد فورک هستند.

Soft Fork قوانین را به‌شکلی تغییر می‌دهد که نودهای قدیمی هنوز بلاک‌های مطابق قوانین جدید را معتبر می‌بینند. Hard Fork قواعدی ایجاد می‌کند که ممکن است از دید نسخه قدیمی نامعتبر باشند.

مهم‌تر از همه، هر Hard Fork ارز جدید ایجاد نمی‌کند. برای ایجاد دو ارز مستقل باید هر دو شاخه بعد از انشعاب کاربران، نودها و پشتیبانی اقتصادی کافی برای ادامه فعالیت داشته باشند.

برای کاربر بازار نیز مسئله فقط اسم Fork نیست. قبل از یک ارتقای مهم باید نوع فورک، پشتیبانی صرافی یا کیف پول، زمان توقف احتمالی واریز و برداشت و وجود زنجیره جدید را بررسی کرد.

سوالات متداول درباره Fork

فورک چیست؟

به تغییر یا انشعاب در یک نرم‌افزار یا بلاکچین گفته می‌شود. در بلاکچین، این اصطلاح بیشتر برای تغییر قوانین اجماع یا ایجاد مسیرهای متفاوت در تاریخچه شبکه استفاده می‌شود.

هارد فورک چیست؟

تغییری در قوانین شبکه است که با نسخه قبلی سازگار نیست. اگر بخشی از شبکه قوانین جدید و گروه دیگری قوانین قبلی را ادامه دهند، دو زنجیره مستقل می‌توانند شکل بگیرند.

سافت فورک چیست؟

نوعی تغییر سازگار با نسخه قدیمی است که معمولاً مجموعه قوانین معتبر را محدودتر می‌کند. نودهای قدیمی همچنان می‌توانند بلاک‌های مطابق قوانین جدید را معتبر تشخیص دهند.

آیا هر Hard Fork ارز جدید ایجاد می‌کند؟

خیر. اگر تقریباً تمام شبکه به قوانین جدید مهاجرت کند، فقط یک ارتقای شبکه رخ می‌دهد. ارز جدید زمانی شکل می‌گیرد که زنجیره قبلی نیز به‌صورت مستقل ادامه پیدا کند.

تفاوت هارد فورک و سافت فورک چیست؟

تفاوت اصلی در سازگاری قوانین است. هارد فورک با قوانین قبلی ناسازگار است؛ سافت فورک طوری طراحی می‌شود که بلاک‌های مطابق قوانین جدید همچنان از دید نودهای قدیمی معتبر باشند.

معروف‌ترین فورک‌های ارز دیجیتال کدام‌اند؟

Bitcoin Cash از نمونه‌های مشهور جدایی از Bitcoin است، Ethereum Classic با ماجرای هارد فورک اتریوم پس از هک DAO ارتباط دارد و SegWit یکی از معروف‌ترین Soft Forkهای بیت کوین است.

آیا فورک باعث افزایش قیمت می‌شود؟

نه به‌صورت قطعی. نوع ارتقا، واکنش کاربران، شرایط بازار، میزان حمایت از هر زنجیره و امنیت شبکه می‌توانند نتیجه را تغییر دهند.