NFT چیست؟ همه چیز درباره توکن غیرمثلی به زبان ساده

اگر یک تصویر NFT را می‌توان با دو کلیک ذخیره کرد، چرا کسی باید برای نسخه NFT همان تصویر پول بپردازد؟

پاسخ این سؤال دقیقاً تفاوت «فایل دیجیتال» با «NFT» را روشن می‌کند. کسی که یک NFT می‌خرد لزوماً فایل تصویر را انحصاری نمی‌کند؛ در واقع یک توکن منحصربه‌فرد روی بلاکچین را در اختیار می‌گیرد که می‌تواند به یک اثر، آیتم بازی، عضویت، بلیت یا دارایی دیگری مرتبط باشد و سابقه ایجاد و انتقال آن روی شبکه قابل بررسی باشد.

همین تمایز، هم مهم‌ترین کاربرد NFT است و هم منشأ بسیاری از سوءبرداشت‌ها درباره آن. NFT به‌تنهایی تضمین نمی‌کند اثر ارزشمند است، فایل برای همیشه باقی می‌ماند یا خریدار صاحب کپی‌رایت آن شده است.

در این راهنما NFT را از همین زاویه بررسی می‌کنیم: دقیقاً چه چیزی روی بلاکچین قرار دارد، مالک NFT صاحب چه چیزی می‌شود، قیمت آن چگونه شکل می‌گیرد و پیش از خرید یا ساخت یک NFT باید چه ریسک‌هایی را بشناسیم.

نکته: بخش‌های مربوط به خرید، فروش و ارزش NFT صرفاً آموزشی هستند و توصیه سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شوند. NFTها می‌توانند دارایی‌هایی بسیار کم‌نقدشونده و پرنوسان باشند و قیمت آن‌ها حتی تا نزدیک صفر کاهش پیدا کند.

NFT چیست؟

NFT مخفف Non-Fungible Token به معنی «توکن غیرمثلی»، «توکن غیرقابل تعویض» یا «توکن بی‌همتا» است. NFT یک توکن بلاکچینی است که هر واحد آن از طریق شناسه و مشخصات خود از واحدهای دیگر قابل تفکیک است.

استاندارد ERC-721 که یکی از پایه‌های اصلی NFTهای اتریومی است، دقیقاً برای دارایی‌هایی طراحی شده که باید مالکیت هر واحد آن‌ها جداگانه رهگیری شود. این استاندارد امکان ثبت صاحب هر Token ID و انتقال آن میان آدرس‌ها را فراهم می‌کند.

برای درک بهتر، یک اسکناس را با بلیت کنسرت مقایسه کنید. دو اسکناس ۱۰۰ هزار تومانی از نظر مبلغ قابل جایگزینی با یکدیگرند؛ اما بلیت صندلی ۱۲ ردیف ۳ با بلیت صندلی ۲ ردیف ۸ دقیقاً یک دارایی نیست. هر بلیت مشخصات مخصوص خودش را دارد.

NFT نیز بیشتر به نمونه دوم شباهت دارد.

دو NFT حتی اگر تصویر کاملاً یکسانی نمایش دهند، می‌توانند Token ID، قرارداد، مالک و سابقه تراکنش متفاوتی داشته باشند. چیزی که در بلاکچین از یکدیگر متمایز می‌شود توکن‌ها هستند، نه الزاماً فایل تصویری که کاربر روی صفحه می‌بیند.

Non-Fungible یا غیرمثلی دقیقاً یعنی چه؟

Fungibility یا «مثلی‌بودن» یعنی واحدهای یک دارایی را بتوان بدون اهمیت‌دادن به هویت هر واحد با یکدیگر جایگزین کرد.

یک ETH با یک ETH دیگر از همان نوع تفاوت اقتصادی بنیادی ندارد. اگر ۱ ETH را با ۱ ETH عوض کنید، همچنان همان مقدار اتر دارید.

در NFT شرایط متفاوت است. CryptoPunk شماره ۷۸۰۴ و CryptoPunk شماره ۳۱۰۰ عضو یک مجموعه‌اند، اما دو Token ID مستقل با ویژگی‌ها، سابقه مالکیت و قیمت متفاوت هستند.

این موضوع را می‌توان با فرش دستباف هم مقایسه کرد. دو فرش ممکن است اندازه و طرح نزدیک به هم داشته باشند، اما قدمت، بافنده، کیفیت، سابقه و اصالت آن‌ها باعث می‌شود ارزش یکسانی نداشته باشند.

Non-Fungible به معنی «غیرقابل فروش» نیست؛ یعنی هر واحد هویت مستقل دارد و نمی‌توان فرض کرد یک واحد دقیقاً معادل واحد دیگر است.

تفاوت NFT با ارز دیجیتال چیست؟

NFT و ارزهایی مانند بیت کوین هر دو می‌توانند با فناوری بلاکچین منتقل شوند، اما مدل اقتصادی آن‌ها یکسان نیست.

ERC-721 برای رهگیری دارایی‌های منحصربه‌فرد طراحی شده است. ERC-1155 انعطاف بیشتری دارد و یک قرارداد می‌تواند انواع مختلفی از توکن‌های مثلی، غیرمثلی یا ساختارهای ترکیبی را مدیریت کند.

پس NFT را نباید صرفاً «یک ارز دیجیتال دیگر» دانست. نقش اصلی آن معمولاً نمایندگی یک دارایی یا حق مشخص است.

NFT چگونه کار می‌کند؟

در ساده‌ترین مدل، یک NFT از سه لایه تشکیل می‌شود: قرارداد هوشمند، شناسه توکن و Metadata.

قرارداد هوشمند مشخص می‌کند NFTها چگونه ایجاد یا منتقل شوند و چه آدرسی مالک هر Token ID است. استانداردهایی مانند ERC-721 باعث می‌شوند کیف پول‌ها، بازارهای NFT و سایر اپلیکیشن‌ها بتوانند با قراردادهای مختلف به روش نسبتاً استانداردی ارتباط برقرار کنند.

هنگامی که NFT ساخته یا اصطلاحاً Mint می‌شود، یک Token ID ایجاد می‌شود و مالک اولیه آن در بلاکچین ثبت می‌شود. با انتقال NFT، وضعیت مالکیت توکن نیز تغییر می‌کند و این تراکنش در تاریخچه شبکه قابل مشاهده است. Ethereum.org نیز ساخت، تخصیص مالکیت و شناسه NFT را از وظایف اصلی قرارداد NFT توضیح می‌دهد.

اما یک نکته مهم وجود دارد: تصویری که هنگام مشاهده NFT می‌بینید، لزوماً داخل همان توکن قرار ندارد.

آیا تصویر یا فایل NFT روی بلاکچین ذخیره می‌شود؟

در بسیاری از NFTها خود فایل تصویر، ویدئو یا موسیقی مستقیماً روی بلاکچین ذخیره نشده است.

ذخیره فایل‌های بزرگ روی شبکه‌هایی مانند اتریوم هزینه‌بر است. به همین دلیل قرارداد NFT معمولاً به یک URI یا فایل Metadata اشاره می‌کند. Metadata می‌تواند اطلاعاتی مانند نام، توضیحات، ویژگی‌ها و آدرس فایل رسانه‌ای را در قالب JSON در خود داشته باشد.

فایل اصلی ممکن است روی IPFS، Arweave، یک سرور عادی یا در برخی پروژه‌ها مستقیماً On-chain ذخیره شده باشد. IPFS برای اشاره به محتوا از Content Identifier یا CID استفاده می‌کند؛ تغییردادن محتوا CID را نیز تغییر می‌دهد.

این تفاوت از نظر ریسک اهمیت زیادی دارد.

اگر Metadata یک NFT فقط به فایل موجود در یک سرور متمرکز وابسته باشد و آن سرور از دسترس خارج شود، NFT روی بلاکچین همچنان وجود دارد، اما ممکن است فایل مرتبط با آن دیگر نمایش داده نشود.

حتی استفاده از IPFS نیز به معنی «ذخیره ابدی خودکار» نیست. داده باید روی Node یا Pinning Service مناسب نگهداری شود تا دسترسی پایدار به آن وجود داشته باشد؛ خود مستندات IPFS نیز Persistence و Pinning را بخشی از طراحی ذخیره‌سازی NFT می‌داند.

در نتیجه هنگام ارزیابی یک NFT فقط نباید بپرسید «روی چه بلاکچینی است؟» سؤال دوم این است:

فایل و Metadata آن کجا نگهداری می‌شوند و آیا ساختار ذخیره‌سازی پایدار است؟

آیا خرید NFT یعنی صاحب کپی‌رایت اثر می‌شویم؟

خیر؛ مالکیت NFT و مالکیت حقوق مالکیت فکری دو موضوع جدا هستند.

هنگامی که یک NFT می‌خرید، مالک توکن مربوط به آن می‌شوید. اینکه همراه این توکن چه حق دیگری منتقل می‌شود، به قرارداد، لایسنس و شرایطی بستگی دارد که خالق یا پروژه تعریف کرده است.

ممکن است یک مجموعه فقط اجازه استفاده شخصی از تصویر را بدهد. مجموعه دیگری ممکن است برخی حقوق تجاری را نیز به مالک واگذار کند. در حالت دیگر، تمام حقوق Copyright همچنان نزد هنرمند باقی می‌ماند.

دفتر کپی‌رایت آمریکا و USPTO در مطالعه مشترک NFTها نیز به سردرگمی گسترده خریداران و فروشندگان درباره حقوق مالکیت فکری مرتبط با NFT اشاره کرده‌اند.

یک مثال ساده: خرید نسخه اصل یک نقاشی لزوماً به شما اجازه نمی‌دهد تصویر آن را روی هزاران تی‌شرت چاپ و تجاری‌سازی کنید. در NFT هم باید میان مالکیت توکن و حقوق استفاده از اثر تفاوت گذاشت.

بنابراین قبل از خرید یک NFT گران‌قیمت، License Terms پروژه به اندازه Floor Price اهمیت دارد.

پیشنهاد مطالعه: چگونه NFT رایگان بگیریم؟ معرفی بهترین روش های دریافت ان‌اف‌تی رایگان در سال 2026

چرا نمی‌توان با اسکرین‌شات گرفتن NFT را کپی کرد؟

از فایل می‌توان کپی گرفت؛ از سابقه مالکیت همان Token ID نمی‌توان با اسکرین‌شات کپی ساخت.

اگر یک CryptoPunk را ذخیره کنید، فایل تصویری آن را در اختیار دارید. اما کیف پول شما مالک Token ID اصلی در قرارداد CryptoPunks نشده است.

این وضعیت شبیه دانلود تصویر اسکن‌شده یک اثر هنری از اینترنت است. فایل را دارید، اما سابقه مالکیت نسخه اصلی را به دست نیاورده‌اید.

البته این مثال یک محدودیت مهم دارد: ثبت NFT ثابت نمی‌کند فردی که آن را Mint کرده، حتماً از نظر حقوقی خالق یا صاحب قانونی محتوای underlying بوده است. یک فرد می‌تواند اثری متعلق به دیگری را بدون مجوز Mint کند. بلاکچین می‌تواند نشان دهد چه آدرسی توکن را ایجاد کرده؛ لزوماً نمی‌تواند حقیقت حقوقی دنیای بیرون را تشخیص دهد.

مهم‌ترین استانداردهای NFT کدام‌اند؟

استانداردها تعیین می‌کنند قراردادها، کیف پول‌ها و بازارهای NFT چگونه با یکدیگر تعامل کنند.

ERC-721؛ استاندارد کلاسیک NFT

ERC-721 رابط استانداردی برای NFTهای منحصربه‌فرد روی اتریوم تعریف می‌کند. هر دارایی با یک Token ID رهگیری می‌شود و مالکیت و انتقال آن قابل ثبت است.

بسیاری از مجموعه‌های کلکسیونی کلاسیک NFT بر اساس همین مدل ساخته شده‌اند.

ERC-1155؛ مدیریت چند نوع توکن در یک قرارداد

ERC-1155 اجازه می‌دهد یک قرارداد چندین نوع دارایی را مدیریت کند؛ این دارایی‌ها می‌توانند Fungible، Non-Fungible یا ترکیبی باشند.

این ساختار به‌خصوص برای بازی‌هایی مفید است که صدها یا هزاران آیتم دارند. یک بازی ممکن است شمشیر منحصربه‌فرد، بلیت، سکه داخل بازی و چند نوع آیتم دیگر را زیر یک معماری مدیریت کند. ERC-1155 از Batch Transfer نیز پشتیبانی می‌کند.

ERC-2981؛ استاندارد اطلاعات Royalty

ERC-2981 روشی استاندارد برای اعلام اطلاعات مربوط به Royalty تعریف می‌کند؛ یعنی قرارداد می‌تواند مشخص کند چه مبلغی از یک فروش برای خالق یا صاحب حق در نظر گرفته شده است.

اما یک نکته مهم معمولاً در توضیحات NFT حذف می‌شود: ERC-2981 پرداخت Royalty را اجبار نمی‌کند.

خود استاندارد صراحتاً توضیح می‌دهد که پرداخت حق امتیاز داوطلبانه است و Marketplace باید از آن پشتیبانی کند. بنابراین عبارت‌هایی مثل «هنرمند با هر فروش NFT برای همیشه به‌طور تضمینی درآمد می‌گیرد» دقیق نیست.

ERC-6551؛ وقتی NFT خودش حساب دارد

ERC-6551 مفهوم Token Bound Account را معرفی کرده است؛ ساختاری که می‌تواند به NFT یک حساب قرارداد هوشمند اختصاص دهد تا خود NFT دارایی‌های دیگری نگهداری کند یا با اپلیکیشن‌ها تعامل داشته باشد.

برای مثال یک شخصیت بازی می‌تواند NFT باشد و تجهیزات، آیتم‌ها و دارایی‌های به‌دست‌آمده شخصیت داخل حساب مرتبط با همان NFT قرار بگیرند. در زمان نگارش، صفحه رسمی EIP این پیشنهاد را همچنان در فرایند Peer Review معرفی می‌کند؛ بنابراین بهتر است آن را با استاندارد نهایی ERC-721 یکسان در نظر نگیریم.

چه چیزهایی را می‌توان به NFT تبدیل کرد؟

NFT محدود به JPEG نیست. چیزی که اهمیت دارد این است که توکن بتواند به یک دارایی، ویژگی یا حق مشخص مرتبط شود.

آثار هنری دیجیتال، موسیقی، ویدئو، آیتم‌های بازی، کارت‌های کلکسیونی، دامنه‌های بلاکچینی، بلیت، عضویت، زمین مجازی و بعضی دارایی‌های فیزیکی یا اسناد مرتبط با آن‌ها نمونه‌هایی از کاربرد NFT هستند. ERC-721 از ابتدا نیز امکان نمایش دارایی‌های دیجیتال و فیزیکی متفاوت را در طراحی خود در نظر گرفته بود.

در عمل، ارزش NFT بیشتر از فرمت فایل به این سؤال وابسته است:

توکن چه چیزی را اثبات می‌کند یا چه امکانی به دارنده می‌دهد؟

یک JPEG بدون هیچ Utility می‌تواند NFT باشد. یک بلیت دیجیتال که ورود به رویداد را کنترل می‌کند هم می‌تواند NFT باشد. از نظر فنی هر دو Non-Fungible Token هستند، اما مدل ارزش آن‌ها کاملاً متفاوت است.

NFT چه کاربردهایی دارد؟

هنر دیجیتال و آثار کلکسیونی

مشهورترین کاربرد NFT ثبت و معامله آثار دیجیتال است. هنرمند می‌تواند یک اثر یا مجموعه محدود را Mint کند و تاریخچه انتقال توکن آن روی بلاکچین باقی بماند.

فروش اثر Everydays: The First 5000 Days از Beeple در مارس ۲۰۲۱ به قیمت ۶۹٬۳۴۶٬۲۵۰ دلار در حراج Christie’s یکی از اتفاقاتی بود که NFT را از جامعه کریپتو به رسانه‌های عمومی آورد.

بازی‌های بلاکچینی

در بازی، NFT می‌تواند شخصیت، زمین، لباس، اسلحه یا آیتمی کمیاب باشد.

تفاوت اصلی با مدل سنتی این است که در یک معماری واقعاً On-chain، مالکیت آیتم می‌تواند در کیف پول کاربر ثبت شود و صرفاً یک رکورد در دیتابیس شرکت سازنده بازی نباشد.

البته مالکیت NFT الزاماً تضمین نمی‌کند بازی یا سرور آن برای همیشه فعال بماند. اگر کاربرد یک NFT وابسته به نرم‌افزار یا شرکت خاصی باشد، از بین رفتن آن اکوسیستم می‌تواند Utility توکن را شدیداً کاهش دهد.

پیشنهاد مطالعه: دریافت ارز دیجیتال رایگان با بازی‌های کریپتویی Play to Earn: معرفی 10 بازی برتر در سال ۲۰۲۶

بلیت و عضویت

NFT می‌تواند نقش بلیت یا Membership Pass داشته باشد. قرارداد می‌تواند مشخص کند چه آدرسی مجوز ورود به رویداد، جامعه یا سرویس خاص را دارد.

این مدل می‌تواند قابلیت رهگیری انتقال بلیت را افزایش دهد؛ اما اینکه یک NFT واقعاً برای ورود پذیرفته شود همچنان به برگزارکننده و سیستم احراز بلیت وابسته است.

موسیقی و محتوای دیجیتال

یک NFT می‌تواند دسترسی به موسیقی، نسخه محدود یک اثر، محتوای اختصاصی یا Membership یک جامعه طرفداری را نمایش دهد.

باز هم باید بین «توکن مرتبط با آهنگ» و «Copyright آهنگ» تفاوت گذاشت. داشتن توکن فقط حقوقی را ایجاد می‌کند که قرارداد یا License مشخص کرده باشد.

هویت و دارایی‌های Web3

NFTها می‌توانند برای نشان‌دادن Badge، Credential، عضویت یا هویت دیجیتال استفاده شوند. فرادرس نیز هویت در Web3 را در میان کاربردهای این حوزه قرار داده است.

با توسعه استانداردهایی مانند ERC-6551، مفهوم NFT از یک تصویر ثابت به دارایی‌های قابل‌برنامه‌ریزی‌تر نیز گسترش پیدا کرده است.

نمایش دارایی‌های فیزیکی

یک توکن غیرمثلی می‌تواند به یک کالای فیزیکی مرتبط شود؛ برای مثال یک کالای کلکسیونی یا اثر هنری واقعی.

اما اینجا بلاکچین فقط بخشی از مسئله را حل می‌کند. اگر NFT نماینده یک شیء فیزیکی باشد، سازوکاری خارج از بلاکچین باید تضمین کند شیء واقعاً وجود دارد، چه کسی آن را نگهداری می‌کند و آیا انتقال توکن از نظر حقوقی مالکیت شیء را هم منتقل می‌کند.

بلاکچین نمی‌تواند به‌تنهایی حقیقت دنیای فیزیکی را تضمین کند.

NFT از کجا شروع شد؟

ریشه NFTها قبل از موج معروف سال ۲۰۲۱ شکل گرفته بود. Sotheby’s، Quantum اثر Kevin McCoy در سال ۲۰۱۴ را اولین NFT معرفی می‌کند.

با رشد اتریوم، پروژه‌هایی مانند CryptoPunks و CryptoKitties در سال‌های بعد نشان دادند که بلاکچین می‌تواند برای کلکسیون‌های دیجیتال و دارایی‌های منحصربه‌فرد استفاده شود. محبوبیت NFT در سال ۲۰۲۱ به‌شدت افزایش یافت و فروش ۶۹.۳ میلیون دلاری Beeple یکی از نمادهای آن دوره شد.

موج اولیه بیشتر حول هنر و Collectibleها شکل گرفت، اما امروز اصطلاح NFT حوزه‌هایی مانند Gaming، Membership، Ordinals، Tokenized Collectibles و زیرساخت مالکیت دیجیتال را نیز شامل می‌شود.

NFT روی بیت کوین چیست؟

NFT محدود به شبکه اتریوم نیست. Bitcoin Ordinals امکان نسبت‌دادن داده به ساتوشی‌ها را ایجاد کرد و باعث شکل‌گیری مجموعه‌هایی شد که معمولاً با عنوان Bitcoin NFTs یا Ordinal Inscriptions شناخته می‌شوند.

ساختار Ordinals با NFTهای مبتنی بر قرارداد هوشمند اتریوم یکسان نیست؛ بنابراین بهتر است آن‌ها را صرفاً نسخه ERC-721 روی بیت کوین تصور نکنیم. بیت‌پین نیز این تفاوت ساختاری را در پوشش NFTهای بیت کوینی مورد توجه قرار داده است.

امروز اکوسیستم NFT چندزنجیره‌ای است و داشبورد CoinGecko مجموعه‌هایی از Ethereum، Bitcoin، Solana، Polygon، Base و شبکه‌های دیگر را دنبال می‌کند.

قیمت NFT چگونه تعیین می‌شود؟

برای NFT فرمول ارزش‌گذاری واحدی شبیه مدل جریان نقدی یک شرکت وجود ندارد. قیمت هر مجموعه یا Token ID می‌تواند ترکیبی از کمیابی، تقاضا، Utility، اعتبار خالق و نقدشوندگی باشد.

مهم‌ترین متغیرها عبارت‌اند از Rarity، سابقه مالکیت، اعتبار سازنده، Utility، اندازه و کیفیت جامعه، حجم معاملات، تعداد خریداران واقعی، Floor Price، شرایط بازار و حقوقی که همراه توکن منتقل می‌شود.

اما Floor Price باید با احتیاط تفسیر شود. Floor فقط کمترین قیمت فعلی Listingهای یک مجموعه است؛ تضمین نمی‌کند خریداری در همان قیمت وجود دارد.

فرض کنید کمترین NFT یک مجموعه با قیمت ۳ ETH لیست شده است، اما در یک هفته هیچ خرید واقعی انجام نشده. نمی‌توان با اطمینان گفت هر دارنده می‌تواند NFT خود را فوراً با ۳ ETH نقد کند.

اینجاست که تفاوت NFT با بازارهای بسیار نقدشونده مثل BTC مشخص می‌شود.

چرا بعضی NFTها قیمت بسیار بالایی دارند؟

قیمت بالا معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست.

برای یک اثر هنری، سابقه خالق می‌تواند مهم باشد. در یک PFP Collection ممکن است Rarity یا جایگاه اجتماعی مجموعه نقش بزرگ‌تری داشته باشد. برای یک NFT بازی، Utility داخل بازی اهمیت دارد و در Membership NFT دسترسی‌ها و مزایا تعیین‌کننده‌اند.

Network Effect نیز مهم است. یک مجموعه با هزاران دارنده واقعی، بازار ثانویه فعال و برند شناخته‌شده معمولاً ساختار تقاضای متفاوتی از مجموعه‌ای دارد که فقط چند کیف پول میان خود معامله انجام داده‌اند.

به همین علت «کمیاب‌بودن» به تنهایی ارزش ایجاد نمی‌کند.

اگر از یک تصویر فقط یک نسخه بسازید ولی کسی آن را نخواهد، Scarcity به‌تنهایی خریدار ایجاد نمی‌کند.

قبل از خرید NFT چه چیزهایی را بررسی کنیم؟

ارزیابی NFT باید از خود تصویر فراتر برود.

ابتدا Contract Address مجموعه را از منبع رسمی بررسی کنید. سپس سابقه تراکنش‌ها، تعداد Holderها، حجم معاملات واقعی، Floor Price و فاصله میان Listingها و فروش‌های انجام‌شده را ببینید.

بعد سراغ ساختار فنی بروید: Metadata کجاست؟ تصویر روی IPFS است یا سرور عادی؟ آیا اطلاعات قابل تغییر است؟ قرارداد Upgradeable است؟ چه مجوزهایی از کیف پول می‌خواهد؟

در مرحله بعد Utility و حقوق مالک را بررسی کنید. اگر پروژه وعده Membership، بازی، Revenue Share یا دسترسی خاص می‌دهد، باید مشخص باشد این امتیازها چگونه ایجاد و اجرا می‌شوند.

در نهایت Price History را بدون بررسی حجم واقعی جدی نگیرید. Wash Trading می‌تواند حجم و قیمت ظاهری را مصنوعی افزایش دهد. Chainalysis مواردی از معامله NFT بین کیف پول‌های تحت کنترل یک فرد برای ایجاد حجم یا دریافت مشوق‌های بازار را مستند کرده است.

Wash Trading در NFT چیست؟

Wash Trading زمانی رخ می‌دهد که فرد یا مجموعه‌ای عملاً در دو طرف معامله قرار گیرد و دارایی را میان کیف پول‌های تحت کنترل خود خریدوفروش کند.

هدف می‌تواند ایجاد حجم مصنوعی، ساخت سابقه قیمت، دریافت Reward از Marketplace یا ایجاد این تصور باشد که یک مجموعه تقاضای زیادی دارد.

ماهیت Wallet-based بازار NFT انجام چنین فعالیتی را ساده‌تر می‌کند؛ یک نفر می‌تواند چند آدرس داشته باشد و در نگاه اولیه این آدرس‌ها مستقل به نظر برسند. Chainalysis نمونه‌هایی از همین رفتار را در بازار NFT تحلیل کرده است.

بنابراین عبارت «این NFT قبلاً با ۲۰ ETH معامله شده» بدون تحلیل آدرس‌های خریدار و فروشنده الزاماً سند ارزش واقعی نیست.

چگونه NFT بسازیم؟

ساخت NFT از نظر فنی می‌تواند ساده باشد، اما Mint‌کردن فایل آخرین مرحله است، نه اولین تصمیم.

۱. مطمئن شوید حق استفاده از اثر را دارید

قبل از Mint باید مشخص باشد خالق اثر هستید یا اجازه لازم برای استفاده از آن را دارید. قرارگرفتن یک تصویر در اینترنت مجوز ساخت NFT از آن ایجاد نمی‌کند.

۲. بلاکچین را انتخاب کنید

هزینه شبکه، کیف پول‌های موجود، Marketplaceها، جامعه کاربران و کاربرد NFT در انتخاب شبکه مؤثر هستند.

اتریوم تنها گزینه نیست و NFTها روی شبکه‌های مختلف ساخته می‌شوند.

۳. استاندارد و قرارداد را انتخاب کنید

برای یک مجموعه کلاسیک ممکن است ERC-721 مناسب باشد. پروژه‌ای با تعداد زیادی آیتم یا Asset Type می‌تواند از مدل‌هایی مانند ERC-1155 استفاده کند.

۴. فایل و Metadata را آماده کنید

نام، توضیح، Attributeها، تصویر و سایر اطلاعات باید آماده شوند. نحوه ذخیره فایل اهمیت زیادی دارد؛ IPFS و ساختارهای Content-addressed می‌توانند وابستگی به URL معمولی را کاهش دهند.

۵. NFT را Mint کنید

Mint تراکنشی است که توکن را ایجاد و مالک اولیه را مشخص می‌کند. بسته به شبکه و پلتفرم، هزینه و نحوه انجام آن متفاوت است.

۶. در صورت نیاز NFT را برای فروش عرضه کنید

Mint شدن مساوی فروخته‌شدن نیست.

میلیون‌ها دارایی دیجیتال می‌توانند ایجاد شوند، اما وجود Token ID برای یک اثر به خودی خود تقاضا ایجاد نمی‌کند. بازاریابی، جامعه، Utility، اعتبار خالق و شرایط بازار روی فروش تأثیر دارند.

چگونه NFT بخریم؟

برای خرید NFT معمولاً به یک Wallet سازگار با شبکه، ارز بومی آن شبکه برای پرداخت و دسترسی به Marketplace مناسب نیاز دارید.

اما ترتیب امن‌تر این است که اول Collection و Contract را بررسی کنید، بعد کیف پول را متصل کنید.

وب‌سایت‌های جعلی می‌توانند ظاهر Marketplace یا صفحه Mint اصلی را کپی کنند. اتصال Wallet به‌خودی‌خود همیشه باعث سرقت دارایی نمی‌شود، اما امضای یک Approval یا تراکنش مخرب می‌تواند دسترسی گسترده‌ای به دارایی‌ها بدهد.

اگر NFT ارزش بالایی دارد، نگهداری بلندمدت آن در همان Walletی که روزانه به ده‌ها DApp ناشناس متصل می‌شود، ریسک اضافه ایجاد می‌کند. جداکردن Wallet تعاملات روزانه از کیف پول نگهداری دارایی‌های مهم، سطح حمله را کاهش می‌دهد.

رایج‌ترین کلاهبرداری‌های NFT کدام‌اند؟

بیشتر سرقت‌های NFT از شکستن بلاکچین اتفاق نمی‌افتند؛ مهاجم کاربر را متقاعد می‌کند تراکنش یا مجوز اشتباه را امضا کند.

Phishing Mint، Marketplace جعلی، NFT یا Airdrop مشکوک، Collection تقلبی، سرقت آثار هنری، Rug Pull و Wallet Drainer از ریسک‌های مهم هستند.

Crypto Drainerها معمولاً کاربر را به صفحه‌ای می‌برند که شبیه یک سرویس واقعی است و با امضای درخواست مخرب، انتقال دارایی را ممکن می‌کند. Chainalysis حتی نمونه‌ای از Drainer را گزارش کرده که با صفحه جعلی مشابه Magic Eden برای Bitcoin Ordinals فعالیت می‌کرد.

یک قانون عملی وجود دارد: ارزش ظاهری NFT داخل Wallet دلیل کافی برای تعامل با آن نیست.

اگر NFT ناشناخته‌ای بدون درخواست شما وارد کیف پول شد، روی لینک، Claim یا Offer همراه آن کلیک نکنید تا منبع آن را بررسی کرده باشید.

Royalty در NFT چگونه کار می‌کند؟

Royalty درصدی از فروش ثانویه است که می‌تواند برای خالق یا صاحب حق تعریف شود.

این قابلیت یکی از دلایل علاقه هنرمندان به NFT بود؛ چون در بازار سنتی، هنرمند معمولاً از فروش‌های بعدی اثر سهمی دریافت نمی‌کند.

اما Royalty یک ویژگی جادویی و تضمین‌شده بلاکچین نیست.

استاندارد ERC-2981 راهی برای اعلام گیرنده و مقدار Royalty ارائه می‌کند، اما خودش انتقال اجباری مبلغ را اجرا نمی‌کند و صراحتاً پرداخت را Voluntary معرفی می‌کند. اجرای نهایی به Marketplace، قرارداد و مدل معاملاتی بستگی دارد.

بنابراین خالق اثر باید بداند «Royalty تعریف‌شده» با «Royalty تضمین‌شده در تمام معاملات آینده» یک مفهوم نیست.

مزیت واقعی NFT چیست؟

ارزش فنی NFT زمانی مشخص می‌شود که برای یک مسئله به شناسه منحصربه‌فرد، مالکیت قابل انتقال و تاریخچه قابل بررسی نیاز داشته باشیم.

برای یک آیتم بازی، این ویژگی می‌تواند مالکیت خارج از دیتابیس داخلی بازی را ممکن کند. برای یک بلیت، Token ID می‌تواند شناسه ورود باشد. برای یک مجموعه هنری، Provenance یا سابقه انتقال قابل مشاهده می‌شود.

قابلیت Composability هم مزیت دیگری است. وقتی دارایی از یک استاندارد عمومی پیروی کند، Wallet، Marketplace و DAppهای مختلف می‌توانند آن را تشخیص دهند و روی همان دارایی سرویس بسازند.

اما این مزایا زمانی معنا دارند که پروژه واقعاً به چنین زیرساختی نیاز داشته باشد. استفاده از NFT برای چیزی که یک دیتابیس ساده بهتر و ارزان‌تر حل می‌کند، الزاماً ارزش افزوده ایجاد نمی‌کند.

NFT چه مشکلاتی را حل نمی‌کند؟

درک محدودیت‌های NFT برای جلوگیری از انتظار غیرواقعی ضروری است.

NFT صحت ادعای دنیای واقعی را تضمین نمی‌کند. اگر فردی NFT یک ساعت تقلبی را Mint کند، بلاکچین می‌تواند مالکیت توکن را ثبت کند؛ اصل‌بودن ساعت را نه.

NFT کپی‌رایت را خودکار منتقل نمی‌کند. شرایط License باید این حق را مشخص کند.

NFT ماندگاری فایل را همیشه تضمین نمی‌کند. نحوه ذخیره Metadata و فایل underlying اهمیت دارد.

NFT قیمت یا نقدشوندگی را تضمین نمی‌کند. ممکن است مالک توکنی باشید که هیچ خریدار فعالی ندارد.

NFT Royalty را در هر معامله تضمین نمی‌کند؛ حتی ERC-2981 پرداخت را اجباری نمی‌کند.

همین تفکیک میان «کاری که بلاکچین می‌تواند انجام دهد» و «چیزی که خارج از بلاکچین باید حل شود» یکی از مهم‌ترین معیارها برای بررسی پروژه‌های NFT است.

آیا NFT برای محیط زیست مضر است؟

پاسخ به شبکه‌ای بستگی دارد که NFT روی آن ساخته شده است.

بخشی از انتقاد تاریخی NFT به مصرف انرژی اتریوم در دوران Proof of Work مربوط می‌شود. این داده را نمی‌توان بدون اصلاح به وضعیت فعلی اتریوم تعمیم داد.

اتریوم در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ با The Merge به Proof of Stake مهاجرت کرد و Ethereum.org کاهش مصرف انرژی شبکه را حدود ۹۹.۹۵ درصد اعلام کرده است.

بنابراین جمله «NFT اتریومی به دلیل استخراج اتریوم انرژی بسیار زیادی مصرف می‌کند» برای شبکه فعلی اتریوم توضیح دقیقی نیست.

در مقابل، شبکه‌ها مکانیسم اجماع و ردپای انرژی متفاوتی دارند و بررسی زیست‌محیطی باید بر اساس شبکه مشخص انجام شود.

NFT برای کاربران ایرانی چه تفاوتی دارد؟

برای کاربر ایرانی، ریسک NFT فقط نوسان قیمت نیست؛ ریسک دسترسی به سرویس‌های بین‌المللی نیز اهمیت دارد.

برای نمونه، شرایط استفاده فعلی OpenSea استفاده اشخاصی را که مشمول تحریم هستند یا در حوزه‌های تحریم‌شده قرار دارند محدود می‌کند و در اسناد سرویس آن، ایران صراحتاً در میان حوزه‌های تحت Embargo آمریکا ذکر شده است.

بنابراین پیش از انتقال دارایی به هر Marketplace یا سرویس خارجی باید Terms of Service و محدودیت‌های جغرافیایی همان سرویس در همان زمان بررسی شود. اتکا به تجربه کاربران قدیمی یا این فرض که «چون Wallet غیرامانی است پس همه سرویس‌ها قابل استفاده‌اند» می‌تواند پرریسک باشد.

این محدودیت با مالکیت On-chain یک چیز نیست. ممکن است NFT در کیف پول شخصی شما روی بلاکچین باقی بماند، اما Front-end یا Marketplace مشخصی اجازه استفاده از خدمات خود را ندهد.

از نظر مالی هم یک لایه دیگر وجود دارد. اگر NFT با ETH قیمت‌گذاری شود، ارزش تومانی آن هم تحت تأثیر قیمت NFT به ETH قرار می‌گیرد و هم قیمت ETH نسبت به تومان. رشد قیمت تومانی لزوماً به معنی افزایش ارزش خود NFT در بازار جهانی نیست.

درباره وضعیت حقوقی، مالیاتی یا تجاری NFT در ایران نیز بهتر است برای فعالیت‌های دارای ارزش قابل‌توجه از متخصص حقوقی یا مالیاتی آشنا با مقررات روز استفاده شود؛ چارچوب‌های قانونی می‌توانند تغییر کنند و یک مقاله آموزشی جایگزین مشاوره حقوقی نیست.

آیا خرید NFT سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود؟

NFT می‌تواند با انتظار رشد قیمت خریداری شود، اما این موضوع آن را به سرمایه‌گذاری کم‌ریسک تبدیل نمی‌کند.

بسیاری از NFTها نقدشوندگی کمتری نسبت به رمزارزهای بزرگ دارند. در BTC معمولاً می‌توانید بازار خریدوفروش عمیقی پیدا کنید؛ اما برای یک NFT خاص ممکن است روزها یا ماه‌ها هیچ Buyer مناسبی وجود نداشته باشد.

ارزش یک NFT می‌تواند به برند، جامعه یا بازی‌ای وابسته باشد که عمر محدودی دارد. حتی اگر خود توکن برای همیشه روی بلاکچین باقی بماند، تقاضا برای آن می‌تواند از بین برود.

Price Manipulation نیز ریسک دیگری است. Wash Trading می‌تواند سابقه فروش یا حجم ظاهراً جذابی بسازد که تقاضای واقعی را نشان نمی‌دهد.

بنابراین قیمت قبلی، Floor Price یا تعداد Followers یک پروژه به‌تنهایی مبنای مناسبی برای تصمیم مالی نیست.

آیا NFT هنوز در سال ۲۰۲۶ کاربرد دارد؟

NFT بعد از هیجان سال ۲۰۲۱ از بین نرفته، اما بازار آن با دوره اوج اولیه یکسان نیست.

در زمان به‌روزرسانی این مقاله در سپتامبر ۲۰۲۶، داشبورد NFT کوین‌گکو همچنان مجموعه‌های فعال را روی شبکه‌هایی مانند Ethereum، Bitcoin، Solana، Polygon و Base دنبال می‌کند و ارزش بازار مجموعه‌های رتبه‌بندی‌شده آن حدود ۲.۲ میلیارد دلار است. این عدد لحظه‌ای است و باید هنگام مطالعه دوباره بررسی شود.

تغییر مهم‌تر از خود عدد این است که مفهوم NFT اکنون فقط با «تصویر پروفایل گران‌قیمت» تعریف نمی‌شود. Tokenized Collectibles، دارایی‌های بازی، Membership، Ordinals و استانداردهای جدید مالکیت دیجیتال بخش‌های متفاوتی از اکوسیستم را تشکیل می‌دهند.

پس پرسش کاربردی‌تر از «NFT مرده است یا نه؟» این است:

در هر پروژه مشخص، NFT چه مسئله‌ای را حل می‌کند که بدون توکن نمی‌توان یا سخت‌تر می‌توان حل کرد؟

اگر پاسخ روشنی وجود نداشته باشد، استفاده از برچسب NFT به‌تنهایی ارزش اقتصادی ایجاد نمی‌کند.

NFT را چگونه نگهداری کنیم؟

NFT درون کیف پول «ذخیره» نمی‌شود؛ Wallet کلیدهایی را مدیریت می‌کند که کنترل آدرس مالک NFT را در اختیار شما می‌گذارند.

از دست‌دادن Seed Phrase یا Private Key می‌تواند به معنی از دست‌رفتن کنترل دارایی باشد. در نقطه مقابل، اگر این اطلاعات را فرد دیگری به دست آورد، می‌تواند بدون نیاز به نام کاربری و رمز وب‌سایت، تراکنش‌های مخرب انجام دهد.

برای NFTهای باارزش، استفاده از Wallet جداگانه برای نگهداری بلندمدت و محدودکردن اتصال آن به DAppهای ناشناس می‌تواند ریسک را کاهش دهد.

در زمان امضای تراکنش نیز باید مشخص باشد مجوز فقط برای یک NFT صادر می‌شود یا قرارداد درخواست مدیریت گسترده دارایی‌های شما را دارد. Approvalهای ناشناخته را نباید صرفاً برای دریافت Airdrop یا Mint رایگان تأیید کرد.

معروف‌ترین نمونه‌های NFT کدام‌اند؟

CryptoPunks یکی از مجموعه‌های تاریخی NFT و Bored Ape Yacht Club یکی از شناخته‌شده‌ترین PFP Collectionهاست. CryptoKitties نیز از پروژه‌هایی بود که در سال‌های اولیه توانست کاربرد دارایی‌های کلکسیونی روی اتریوم را به طیف بزرگ‌تری از کاربران نشان دهد. رقبا نیز این سه مجموعه را به‌طور گسترده در معرفی تاریخ NFT پوشش داده‌اند.

در هنر دیجیتال، Everydays: The First 5000 Days از Beeple جایگاه خاصی دارد؛ Christie’s آن را در مارس ۲۰۲۱ به قیمت ۶۹.۳ میلیون دلار فروخت و این معامله یکی از نقاط عطف پذیرش NFT در بازار هنر سنتی بود.

اما مشهوربودن یک مجموعه تاریخی نباید به‌عنوان پیشنهاد خرید تفسیر شود. قیمت NFTها می‌تواند در چرخه‌های مختلف بازار تغییرات بسیار شدیدی داشته باشد.

آینده NFT به کدام سمت می‌رود؟

احتمالاً بخش مهمی از آینده NFT کمتر شبیه «عکس قابل معامله» و بیشتر شبیه زیرساخت مالکیت دیجیتال خواهد بود.

Token Bound Accountها نمونه‌ای از این مسیر هستند؛ NFT می‌تواند علاوه بر شناسه، حسابی داشته باشد که دارایی و سابقه تعامل را همراه خودش حمل کند.

استاندارد ERC-4907 نیز مفهوم User با زمان انقضا را به ERC-721 اضافه می‌کند؛ مدلی که برای اجاره یا واگذاری موقت حق استفاده از NFT طراحی شده است.

در طرف دیگر، اتصال NFT به کالاهای فیزیکی، کارت‌های کلکسیونی، بلیت، Loyalty Program و Membership در حال آزمایش است.

اما احتمالاً همه این مدل‌ها موفق نمی‌شوند. NFT زمانی مزیت واقعی دارد که ویژگی‌هایی مانند مالکیت قابل انتقال، Provenance، Interoperability یا Programmability واقعاً برای محصول لازم باشند.

جمع‌بندی؛ NFT بیشتر از یک تصویر دیجیتال است

تعریف دقیق NFT این نیست که «یک عکس گران‌قیمت روی بلاکچین» است.

NFT یک توکن منحصربه‌فرد قابل رهگیری روی بلاکچین است که می‌تواند به فایل، دارایی، عضویت، آیتم بازی یا حق مشخصی مرتبط شود. قرارداد هوشمند مالک Token ID را ثبت می‌کند و Metadata توضیح می‌دهد این توکن به چه چیزی اشاره دارد.

از همین تعریف چند نتیجه مهم به دست می‌آید.

کپی‌کردن تصویر به معنی کپی‌کردن Token ID نیست. داشتن Token ID نیز الزاماً به معنی داشتن Copyright نیست. وجود NFT روی بلاکچین تضمین نمی‌کند فایل مرتبط با آن برای همیشه در دسترس باشد. تعریف Royalty هم به معنی پرداخت تضمینی آن در تمام Marketplaceها نیست.

این تفاوت‌ها همان چیزهایی هستند که میان شناخت واقعی NFT و نگاه سطحی به بازار آن فاصله ایجاد می‌کنند.

برای بررسی هر پروژه NFT بهتر است از یک سؤال ساده شروع کنید:

اگر بخش تبلیغات، قیمت و تصویر را کنار بگذاریم، این توکن دقیقاً چه چیزی را اثبات می‌کند، چه حقی به مالک می‌دهد و برای حفظ این حق به چه زیرساخت یا شخص ثالثی وابسته است؟

پاسخ همین سه سؤال معمولاً اطلاعات بیشتری از Floor Price یک مجموعه در اختیارتان قرار می‌دهد.

سوالات متداول درباره NFT

NFT به زبان ساده چیست؟

NFT یک توکن منحصربه‌فرد روی بلاکچین است که می‌تواند مالکیت یا ارتباط یک آدرس با یک دارایی مشخص را نشان دهد. برخلاف ارزهای مثلی، هر Token ID هویت مستقل دارد.

NFT مخفف چیست؟

NFT مخفف Non-Fungible Token است. معادل‌های رایج فارسی آن «توکن غیرمثلی»، «توکن غیرقابل تعویض» و «توکن بی‌همتا» هستند.

آیا NFT همان عکس دیجیتال است؟

خیر. تصویر می‌تواند فقط رسانه مرتبط با NFT باشد. خود NFT یک رکورد بلاکچینی شامل Token ID، قرارداد و اطلاعات مالکیت است و Metadata آن می‌تواند به فایل تصویر اشاره کند.

اگر بتوانم عکس NFT را دانلود کنم چرا باید کسی آن را بخرد؟

دانلود فایل، مالکیت Token ID اصلی را منتقل نمی‌کند. خریدار NFT توکن و حقوقی را در اختیار می‌گیرد که قرارداد یا License آن پروژه تعریف کرده است؛ نه انحصار فنی روی قابلیت مشاهده یا دانلود تصویر.

آیا خرید NFT کپی‌رایت اثر را منتقل می‌کند؟

الزاماً خیر. حقوق مالکیت فکری باید در License یا قرارداد مربوط به اثر مشخص شده باشند. مالکیت NFT و Copyright دو مفهوم مستقل‌اند.

آیا NFT قابل تقسیم است؟

NFTهای کلاسیک ERC-721 به‌عنوان Token IDهای مستقل مدیریت می‌شوند. طرح‌های Fractional Ownership می‌توانند مالکیت اقتصادی یک NFT را با ساختارهای دیگری بین چند نفر تقسیم کنند، اما این موضوع با تقسیم‌شدن مستقیم خود ERC-721 یکسان نیست.

NFT کجا ذخیره می‌شود؟

مالکیت و Token ID روی بلاکچین ثبت می‌شوند، اما فایل رسانه‌ای و Metadata می‌توانند On-chain یا Off-chain باشند. IPFS یکی از روش‌های رایج برای ذخیره محتوای مرتبط است.

Mint NFT چیست؟

Mint یا مینت فرایند ایجاد NFT در قرارداد بلاکچینی است. در این مرحله Token ID صادر و مالک اولیه مشخص می‌شود.

Gas Fee در NFT چیست؟

Gas Fee هزینه استفاده از شبکه بلاکچین برای عملیات‌هایی مانند Mint یا Transfer است. مقدار آن به شبکه، شلوغی شبکه و نوع تراکنش بستگی دارد.

Floor Price چیست؟

Floor Price کمترین قیمت فعلی است که یک NFT از یک Collection برای فروش لیست شده است. Floor Price تضمین نمی‌کند خریدار واقعی در آن قیمت وجود دارد یا همه NFTهای مجموعه همان ارزش را دارند.

چرا NFT ارزش پیدا می‌کند؟

تقاضا، کمیابی، اعتبار خالق، سابقه، Utility، جامعه، نقدشوندگی، ویژگی‌های خاص و شرایط کلی بازار می‌توانند بر قیمت اثر بگذارند. هیچ‌یک از این عوامل افزایش قیمت را تضمین نمی‌کنند.

آیا ساخت NFT رایگان است؟

بسته به شبکه و Marketplace، ممکن است برای Mint، Contract Deployment یا تراکنش‌های بعدی هزینه شبکه وجود داشته باشد. بعضی مدل‌ها هزینه Mint را تا زمان خرید به تعویق می‌اندازند، اما «ساخت رایگان» به معنی بدون هزینه‌بودن تمام چرخه NFT نیست.

آیا از NFT می‌توان درآمد کسب کرد؟

فروش اثر، معامله NFT، ایجاد Membership یا استفاده از دارایی در بازی‌ها می‌تواند جریان درآمد ایجاد کند، اما درآمد تضمین‌شده نیست. بسیاری از NFTها ممکن است هیچ خریدار یا بازار ثانویه فعالی پیدا نکنند.

آیا Royalty NFT همیشه به سازنده پرداخت می‌شود؟

خیر. حتی ERC-2981 فقط استانداردی برای اعلام اطلاعات Royalty است و پرداخت آن ذاتاً اجباری نیست. اجرای حق امتیاز به قرارداد و Marketplace بستگی دارد.

آیا NFT امن است؟

خود بلاکچین می‌تواند سابقه مالکیت را با امنیت بالایی ثبت کند، اما کاربر همچنان در معرض Phishing، Wallet Drainer، قرارداد مخرب، Collection جعلی، سرقت Seed Phrase و Wash Trading قرار دارد.

آیا NFT روی بیت کوین هم وجود دارد؟

Bitcoin Ordinals اجازه ثبت داده روی ساتوشی‌ها را فراهم کرده و دارایی‌های حاصل معمولاً Bitcoin NFT نامیده می‌شوند. معماری آن‌ها با ERC-721 اتریوم تفاوت دارد.

آیا NFT برای کاربران ایرانی قابل استفاده است؟

NFT به‌عنوان فناوری بلاکچینی محدود به کشور خاصی نیست، اما Marketplaceها و سرویس‌های متمرکز می‌توانند محدودیت جغرافیایی داشته باشند. برای مثال شرایط فعلی OpenSea محدودیت‌های مرتبط با حوزه‌های تحریم‌شده از جمله ایران دارد؛ بنابراین Terms هر سرویس باید قبل از استفاده بررسی شود.

آیا NFT از بین می‌رود؟

توکن تا زمانی که شبکه و قرارداد مربوط به آن وجود داشته باشند می‌تواند روی بلاکچین باقی بماند، اما فایل یا Utility مرتبط با آن ممکن است به زیرساخت دیگری وابسته باشد. به همین دلیل محل ذخیره Metadata و فایل اصلی اهمیت دارد.

آیا بازار NFT تمام شده است؟

خیر، اما ساختار بازار با موج سفته‌بازی سال ۲۰۲۱ متفاوت شده است. در سپتامبر ۲۰۲۶ هنوز بازارهای فعال و مجموعه‌هایی روی چندین بلاکچین وجود دارند، ولی فعال‌بودن بازار به معنی مناسب‌بودن هر NFT برای خرید یا سرمایه‌گذاری نیست.