دائو چیست؟ همه‌چیز درباره سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) به زبان ساده

تصور کنید صد نفر از کشورهای مختلف یک صندوق مشترک دارند. قرار است از پول این صندوق برای توسعه یک پروژه استفاده کنند، اما هیچ مدیرعاملی وجود ندارد که به‌تنهایی تصمیم بگیرد پول کجا خرج شود. یکی پیشنهاد می‌دهد، بقیه درباره آن بحث می‌کنند، رأی می‌دهند و اگر شرایط لازم تأمین شود، تصمیم اجرا می‌شود.

این ایده ساده، پایه بسیاری از سازمان‌های DAO است.

اگر بخواهیم کوتاه بگوییم دائو چیست، دائو یک سازمان اینترنتی است که تصمیم‌گیری در آن به‌جای تمرکز در دست یک مدیر یا شرکت، میان اعضا توزیع می‌شود. قوانین اصلی سازمان معمولاً در قراردادهای هوشمند ثبت می‌شوند و بلاکچین امکان مشاهده رأی‌ها، تصمیم‌ها و جابه‌جایی دارایی‌های سازمان را فراهم می‌کند.

DAOمخفف Decentralized Autonomous Organization و به معنی «سازمان خودگردان غیرمتمرکز» است.

البته نام DAO ممکن است کمی گمراه‌کننده باشد. همه دائوها کاملاً غیرمتمرکز نیستند و همه کارهای آن‌ها نیز بدون دخالت انسان انجام نمی‌شود. میزان واقعی تمرکززدایی به شیوه رأی‌گیری، توزیع قدرت، کنترل خزانه و نحوه اجرای تصمیم‌ها بستگی دارد.

دائو چیست و چه مشکلی را حل می‌کند؟

هدف اصلی DAO ایجاد روشی برای هماهنگی و تصمیم‌گیری جمعی بدون نیاز به یک مدیریت مرکزی واحد است.

در یک شرکت سنتی معمولاً مدیرعامل، هیئت‌مدیره یا مدیران ارشد اختیار تصمیم‌گیری دارند. سهام‌داران هم ممکن است در برخی موضوعات رأی بدهند، اما اجرای روزمره تصمیم‌ها در اختیار ساختار مدیریتی شرکت است.

DAO تلاش می‌کند بخشی از این فرایند را به قوانین شفاف و قابل بررسی تبدیل کند.

مثلاً یک جامعه آنلاین می‌تواند خزانه‌ای به ارزش ۵۰۰ هزار دلار داشته باشد. یکی از اعضا پیشنهاد می‌دهد ۲۰ هزار دلار از این خزانه برای توسعه یک ابزار جدید هزینه شود. پیشنهاد منتشر می‌شود، اعضای واجد شرایط رأی می‌دهند و در صورت کسب رأی و حد نصاب لازم، بودجه تخصیص پیدا می‌کند.

در این مدل به‌جای جمله «مدیر تصمیم گرفت»، بیشتر با جمله «پیشنهاد رأی آورد» روبه‌رو هستیم.

DAO چگونه کار می‌کند؟

بیشتر دائوها حول سه جزء شکل می‌گیرند: قوانین، جامعه و خزانه.

قوانین مشخص می‌کنند چه کسی می‌تواند پیشنهاد ثبت کند، چه کسانی حق رأی دارند، یک پیشنهاد برای تصویب به چند رأی نیاز دارد و دارایی‌های سازمان چگونه قابل استفاده هستند.

جامعه شامل اعضایی است که درباره آینده DAO تصمیم می‌گیرند. قدرت رأی آن‌ها می‌تواند بر اساس توکن، NFT، نمایندگی رأی یا سازوکارهای دیگری تعیین شود.

خزانه نیز سرمایه مشترک DAO است. این دارایی می‌تواند برای توسعه محصول، پرداخت به مشارکت‌کنندگان، تأمین کمک‌هزینه یا سایر اهداف تعیین‌شده جامعه استفاده شود.

یک تصمیم در DAO چه مراحلی دارد؟

مدل دقیق هر DAO متفاوت است، اما یک تصمیم معمولاً چنین مسیری را طی می‌کند:

پیشنهاد → بحث → رأی‌گیری → رسیدن به حد نصاب → تصویب → اجرا

فرض کنید اعضای یک پروتکل می‌خواهند کارمزد آن را تغییر دهند.

ابتدا یک پیشنهاد ثبت می‌شود. جامعه درباره مزایا و مشکلات آن بحث می‌کند. سپس رأی‌گیری آغاز می‌شود. اگر تعداد کافی از اعضا مشارکت کنند و پیشنهاد رأی لازم را بگیرد، وارد مرحله اجرا می‌شود.

در بعضی دائوها اجرای تصمیم کاملاً روی بلاکچین انجام می‌شود. در بعضی دیگر یک کیف پول چندامضایی یا گروهی از افراد مورد اعتماد باید تصمیم جامعه را اجرا کنند.

پس رأی‌دادن پایان فرایند نیست؛ نحوه اجرای رأی نیز بخشی از طراحی DAO است.

قرارداد هوشمند چه نقشی در DAO دارد؟

قرارداد هوشمند را می‌توان بخشی از «قوانین اجرایی» یک دائو دانست.

مثلاً قرارداد می‌تواند مشخص کند یک پیشنهاد چند روز برای رأی‌گیری باز بماند، حداقل چه تعداد رأی برای معتبرشدن رأی‌گیری لازم باشد و در چه شرایطی یک تصمیم قابل اجرا باشد.

این قوانین پس از قرارگرفتن روی بلاکچین برای کاربران قابل بررسی هستند.

اما قرارداد هوشمند جای تمام انسان‌های یک DAO را نمی‌گیرد. اعضا هنوز باید ایده ارائه کنند، درباره تصمیم‌ها بحث کنند، تحقیق انجام دهند و در رأی‌گیری شرکت کنند.

به همین دلیل توصیف DAO به‌عنوان «شرکتی که کاملاً توسط ربات اداره می‌شود» تصویر دقیقی از بیشتر دائوهای امروزی نیست.

توکن حاکمیتی DAO چیست؟

توکن حاکمیتی می‌تواند به دارنده خود اجازه مشارکت در تصمیم‌گیری‌های یک پروتکل یا سازمان را بدهد.

در ساده‌ترین مدل، هرچه کاربر توکن بیشتری داشته باشد، قدرت رأی بیشتری دارد. برای مثال شخصی با ۱۰۰۰ توکن ممکن است ده برابر فردی با ۱۰۰ توکن قدرت رأی داشته باشد.

اما همه DAOها از مدل «هر توکن = یک رأی» استفاده نمی‌کنند.

برخی اجازه می‌دهند کاربران رأی خود را به شخص دیگری نمایندگی کنند. بعضی از NFT برای عضویت یا رأی‌گیری استفاده می‌کنند و برخی سازوکارهای متفاوتی برای محاسبه قدرت رأی دارند.

نکته مهم این است که توکن حاکمیتی لزوماً معادل سهم یک شرکت نیست. داشتن چنین توکنی به‌خودی‌خود به معنی مالکیت حقوقی بخشی از یک شرکت، دریافت سود یا داشتن حقوق سهام‌دار سنتی نیست.

خزانه DAO چیست؟

خزانه محل نگهداری دارایی‌های مشترک یک دائو است.

این دارایی ممکن است شامل ارز دیجیتال، استیبل‌کوین، توکن خود پروژه یا دارایی‌های دیگر باشد. اعضا براساس قوانین DAO درباره نحوه استفاده از این منابع تصمیم می‌گیرند.

برای مثال جامعه می‌تواند رأی دهد:

• به یک تیم توسعه‌دهنده بودجه بدهد؛
• هزینه یک کمپین یا رویداد را پرداخت کند؛
• از یک پروژه متن‌باز حمایت مالی کند؛
• بخشی از دارایی را برای هزینه‌های آینده نگه دارد.

شفافیت خزانه یکی از تفاوت‌های مهم DAO با بسیاری از سازمان‌های سنتی است. اگر خزانه روی یک بلاکچین عمومی باشد، جابه‌جایی دارایی‌های آن را می‌توان مشاهده کرد.

اما شفاف‌بودن تراکنش‌ها به معنی عاقلانه‌بودن تصمیم‌ها نیست. جامعه همچنان می‌تواند تصمیم مالی ضعیفی بگیرد.

حد نصاب در رأی‌گیری DAO چیست؟

صرف اینکه ۷۰ درصد رأی‌دهندگان با پیشنهادی موافق باشند همیشه برای تصویب آن کافی نیست.

فرض کنید یک DAO ده هزار عضو واجد شرایط دارد، اما فقط ۱۰ نفر در رأی‌گیری شرکت کرده‌اند. اگر ۷ نفر موافق باشند، از نظر درصدی پیشنهاد ۷۰ درصد رأی مثبت گرفته؛ بااین‌حال نمی‌توان گفت نظر این هفت نفر نماینده کل جامعه است.

برای حل این مشکل، بسیاری از سیستم‌های حاکمیتی حد نصاب دارند.

حد نصاب مشخص می‌کند حداقل چه مقدار قدرت رأی باید در رأی‌گیری شرکت کند تا نتیجه معتبر باشد.

این موضوع یکی از مشکلات واقعی حاکمیت DAO را نشان می‌دهد: داشتن حق رأی با استفاده‌کردن از حق رأی یکسان نیست.

Timelock یا تأخیر اجرای رأی چه کاربردی دارد؟

در بعضی DAOها پیشنهاد بلافاصله بعد از تصویب اجرا نمی‌شود و یک فاصله زمانی میان تصویب و اجرا وجود دارد.

این فاصله را می‌توان به زبان ساده «مهلت امنیتی» دانست.

فرض کنید جامعه به پیشنهادی رأی داده که قرار است بخش بزرگی از خزانه را منتقل کند. اگر تصمیم بلافاصله اجرا شود و بعد مشخص شود پیشنهاد مخرب بوده، زمان بسیار کمی برای واکنش وجود دارد.

تأخیر زمانی فرصتی می‌دهد تا جامعه تصمیم تصویب‌شده را بررسی کند و در سیستم‌هایی که چنین قابلیتی دارند، نسبت به خطر احتمالی واکنش نشان دهد.

این بخش از طراحی حاکمیت نشان می‌دهد امنیت DAO فقط به «رأی اکثریت» خلاصه نمی‌شود.

تفاوت DAO و سازمان سنتی چیست؟

هر دو می‌توانند افراد، بودجه و هدف مشترک داشته باشند؛ تفاوت اصلی در شیوه توزیع اختیار و اجرای قوانین است.

DAO الزاماً «بهتر» از شرکت نیست. شرکت سنتی در بسیاری از تصمیم‌ها می‌تواند سریع‌تر عمل کند، درحالی‌که DAO برای رسیدن به اجماع ممکن است به بحث و رأی‌گیری طولانی نیاز داشته باشد.

مزایای دائو چیست؟

مهم‌ترین مزیت DAO ایجاد امکان مشارکت افراد مختلف در تصمیم‌گیری درباره منابع و مسیر یک پروژه است.

شفافیت یکی از نقاط قوت این مدل است. قوانین قراردادهای هوشمند و تراکنش‌های خزانه عمومی را می‌توان روی بلاکچین بررسی کرد.

عضویت نیز می‌تواند جغرافیایی نباشد. یک توسعه‌دهنده در تهران، یک طراح در استانبول و یک پژوهشگر در توکیو می‌توانند در یک جامعه آنلاین مشترک همکاری کنند؛ البته دسترسی به برخی سرویس‌های واسط ممکن است برای کاربران کشورهای مختلف محدودیت داشته باشد.

از طرف دیگر، ثبت قوانین در قرارداد هوشمند می‌تواند اجرای برخی تصمیم‌ها را قابل پیش‌بینی‌تر کند و نیاز به اعتماد به یک مدیر واحد را کاهش دهد.

معایب و مشکلات DAO چیست؟

تمرکززدایی مشکلات مدیریتی را حذف نمی‌کند؛ شکل آن‌ها را تغییر می‌دهد.

یکی از مشکلات مهم تمرکز قدرت رأی است. اگر بخش بزرگی از توکن‌های حاکمیتی در اختیار چند کیف پول باشد، سازمان در ظاهر DAO است اما تصمیم‌های اصلی همچنان می‌تواند توسط گروه کوچکی کنترل شود.

مشارکت پایین مشکل دیگری است. بسیاری از دارندگان توکن ممکن است علاقه‌ای به خواندن ده‌ها پیشنهاد و شرکت در هر رأی‌گیری نداشته باشند.

قراردادهای هوشمند نیز بدون خطا نیستند. وجود یک آسیب‌پذیری می‌تواند خزانه یا حاکمیت DAO را در معرض خطر قرار دهد.

تصمیم‌گیری جمعی گاهی کند است و رأی اکثریت نیز الزاماً بهترین تصمیم کارشناسی نیست.

وضعیت حقوقی DAOها نیز در همه کشورها یکسان و شفاف نیست. بنابراین فعالیت اقتصادی از طریق DAO لزوماً مسئولیت حقوقی، مالیاتی یا قراردادی اعضا را از بین نمی‌برد.

آیا DAO واقعاً غیرمتمرکز و خودگردان است؟

نه همیشه. DAO بودن یک طیف است، نه یک کلید روشن و خاموش.

این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که برای فهم دقیق دائو چیست باید در نظر گرفت.

یک پروژه ممکن است رأی‌گیری عمومی داشته باشد، اما کلید خزانه در اختیار سه نفر باشد. DAO دیگری ممکن است هزاران دارنده توکن داشته باشد، اما ۵ آدرس بیشتر قدرت رأی را کنترل کنند.

در بعضی پروژه‌ها رأی‌گیری خارج از بلاکچین انجام می‌شود و چند امضاکننده نتیجه را اجرا می‌کنند. در برخی دیگر، پیشنهاد تصویب‌شده مستقیماً توسط قرارداد اجرا می‌شود.

بنابراین برای سنجش تمرکززدایی بهتر است بپرسیم:

چه کسی پیشنهاد می‌دهد؟ چه کسی رأی می‌دهد؟ چه کسی پول را کنترل می‌کند؟ و چه کسی تصمیم نهایی را اجرا می‌کند؟

پاسخ این چهار سؤال معمولاً بیشتر از خود برچسب DAO درباره میزان تمرکززدایی پروژه اطلاعات می‌دهد.

انواع DAO کدام‌اند؟

DAOها را می‌توان براساس هدفشان به چند دسته تقسیم کرد، اما مرز این دسته‌ها همیشه کاملاً مشخص نیست.

Protocol DAO برای مدیریت یک پروتکل بلاکچینی یا دیفای استفاده می‌شود. اعضا می‌توانند درباره پارامترها، ارتقاها و خزانه تصمیم بگیرند.

Grant DAO منابع مالی را برای حمایت از پروژه‌ها و توسعه‌دهندگان تخصیص می‌دهد.

Investment DAO سرمایه اعضا را برای سرمایه‌گذاری جمعی مدیریت می‌کند. این نوع ساختار به‌دلیل ماهیت مالی می‌تواند با مسائل حقوقی بیشتری روبه‌رو باشد.

Social DAO بیشتر حول یک جامعه و علاقه مشترک شکل می‌گیرد.

Collector DAO برای خرید و مدیریت جمعی دارایی‌هایی مانند آثار دیجیتال یا سایر مجموعه‌ها استفاده می‌شود.

بعضی سازمان‌ها نیز چند مورد از این نقش‌ها را هم‌زمان دارند.

معروف‌ترین پروژه‌های DAO کدام‌اند؟

چند نمونه به درک بهتر کاربرد این مدل کمک می‌کنند.

Uniswap DAO به جامعه دارندگان توکن UNI امکان مشارکت در حاکمیت پروتکل یونی‌سواپ را می‌دهد.

Aave DAO درباره بخش‌هایی از پروتکل وام‌دهی Aave تصمیم‌گیری می‌کند؛ برای مثال تغییر بعضی پارامترهای بازار یا توسعه پروتکل.

ENS DAO حاکمیت بخش‌هایی از اکوسیستم Ethereum Name Service را مدیریت می‌کند و امکان نمایندگی رأی نیز در آن وجود دارد.

Nouns DAO نمونه متفاوتی است که خزانه و حاکمیت آن حول مجموعه Nouns شکل گرفته است.

معروف‌بودن یک DAO یا توکن حاکمیتی آن به معنی مناسب‌بودن توکن برای سرمایه‌گذاری نیست.

The DAO چیست و چرا در تاریخ اتریوم مهم است؟

The DAO نام یک پروژه مشخص در سال ۲۰۱۶ بود و نباید آن را با مفهوم عمومی DAO اشتباه گرفت.

The DAO به‌عنوان نوعی صندوق سرمایه‌گذاری غیرمتمرکز روی اتریوم ساخته شد و سرمایه بسیار زیادی جذب کرد.

وجود یک آسیب‌پذیری در قرارداد آن باعث شد مهاجم بتواند مقدار بزرگی از ETH را از قرارداد خارج کند. بحران ایجادشده نهایتاً به یکی از بحث‌برانگیزترین تصمیم‌های تاریخ اتریوم و اجرای هاردفورک منجر شد.

زنجیره‌ای که تغییر را پذیرفت امروز Ethereum نام دارد و زنجیره‌ای که مسیر قبلی را حفظ کرد Ethereum Classic شد.

ماجرای The DAO یک درس مهم داشت: غیرمتمرکز و خودکاربودن سیستم، کد اشتباه را به کد درست تبدیل نمی‌کند.

قرارداد هوشمند همچنان نرم‌افزار است و می‌تواند آسیب‌پذیری داشته باشد.

توکن DAO را قبل از خرید چگونه بررسی کنیم؟

داشتن توکن حاکمیتی به‌تنهایی دلیل کافی برای خرید نیست.

ابتدا بررسی کنید توکن واقعاً چه قدرتی به دارنده می‌دهد. آیا فقط برای رأی‌گیری استفاده می‌شود یا کاربرد دیگری هم دارد؟

بعد توزیع قدرت رأی را ببینید. اگر بخش بزرگی از توکن‌ها در اختیار تیم، سرمایه‌گذاران اولیه یا چند کیف پول باشد، حاکمیت ممکن است آن‌قدر که در ظاهر به نظر می‌رسد غیرمتمرکز نباشد.

میزان مشارکت در رأی‌گیری، وضعیت خزانه، شیوه نمایندگی رأی، قوانین حد نصاب و نحوه اجرای پیشنهادها نیز اطلاعات مهمی درباره کیفیت حاکمیت می‌دهند.

قیمت توکن و کیفیت DAO دو موضوع مرتبط اما متفاوت هستند. یک DAO می‌تواند جامعه فعالی داشته باشد اما توکن آن همچنان با ریسک شدید قیمتی روبه‌رو باشد.

چطور عضو یک DAO شویم؟

روش عضویت به قوانین همان DAO بستگی دارد.

در بعضی پروژه‌ها داشتن مقدار مشخصی توکن حاکمیتی برای رأی‌دادن کافی است. در بعضی دیگر عضویت از طریق NFT، دعوت جامعه یا مشارکت قبلی انجام می‌شود.

پس از عضویت معمولاً می‌توانید پیشنهادها را مطالعه کنید، در انجمن‌های گفتگو شرکت کنید، رأی بدهید یا رأی خود را به نماینده دیگری واگذار کنید.

ابزارهایی مانند Snapshot برای رأی‌گیری و پلتفرم‌هایی مانند Tally برای مشاهده و مشارکت در حاکمیت برخی DAOها استفاده می‌شوند.

قبل از اتصال کیف پول به هر وب‌سایت مرتبط با DAO، آدرس سایت و مجوزی را که کیف پول درخواست می‌کند بررسی کنید؛ صفحات جعلی رأی‌گیری می‌توانند برای فیشینگ استفاده شوند.

جمع‌بندی؛ دائو چیست و چه چیزی آن را واقعاً غیرمتمرکز می‌کند؟

برای پاسخ دقیق به دائو چیست نباید فقط بگوییم «یک سازمان بدون مدیر».

DAO روشی برای سازمان‌دهی افراد و منابع با استفاده از جامعه، بلاکچین و مجموعه‌ای از قوانین حاکمیتی است. اعضا می‌توانند پیشنهاد ارائه کنند، رأی بدهند و درباره نحوه استفاده از خزانه یا مسیر پروژه تصمیم بگیرند.

اما کیفیت یک DAO را نام آن مشخص نمی‌کند.

پروژه‌ای واقعاً غیرمتمرکزتر است که قدرت پیشنهاد، رأی، کنترل خزانه و اجرای تصمیم‌ها میان بازیگران بیشتری توزیع شده باشد و اعضا بتوانند عملکرد آن را بررسی کنند.

به همین دلیل هنگام بررسی یک DAO سؤال اصلی این نیست که «آیا توکن حاکمیتی دارد؟». سؤال بهتر این است که در عمل چه کسی قدرت تصمیم‌گیری دارد؟

سوالات متداول درباره DAO

دائو چیست؟

سازمان خودگردان غیرمتمرکز مدلی برای مدیریت جمعی یک سازمان یا پروژه است که تصمیم‌های آن براساس قوانین مشخص و مشارکت اعضا گرفته می‌شود و معمولاً از بلاکچین و قراردادهای هوشمند استفاده می‌کند.

DAO مخفف چیست؟

DAO مخفف Decentralized Autonomous Organization به معنی «سازمان خودگردان غیرمتمرکز» است.

آیا DAO یک ارز دیجیتال است؟

خیر. DAO نوعی ساختار سازمانی و حاکمیتی است. بعضی DAOها توکن حاکمیتی دارند، اما خود DAO ارز دیجیتال محسوب نمی‌شود.

آیا همه DAOها توکن دارند؟

خیر. توکن حاکمیتی یکی از روش‌های تعیین عضویت و قدرت رأی است، اما DAO می‌تواند از روش‌های دیگری مانند NFT، نمایندگی یا سیستم‌های عضویت متفاوت استفاده کند.

آیا DAO همان شرکت غیرمتمرکز است؟

نه دقیقاً. DAO ممکن است بعضی وظایف یک شرکت را انجام دهد، اما از نظر حقوقی الزاماً «شرکت» محسوب نمی‌شود. وضعیت حقوقی آن به محل و ساختار فعالیت بستگی دارد.

آیا رأی اکثریت در DAO خودکار اجرا می‌شود؟

نه در همه پروژه‌ها. در برخی DAOها قرارداد هوشمند تصمیم تصویب‌شده را اجرا می‌کند؛ در برخی دیگر اعضای یک کیف پول چندامضایی یا افراد مشخص مسئول اجرای رأی جامعه هستند.

برای فهم بهتر دائو چیست باید چه مفاهیمی را بدانیم؟

قرارداد هوشمند، توکن حاکمیتی، پیشنهاد، رأی‌گیری، حد نصاب، خزانه و نمایندگی رأی مهم‌ترین مفاهیمی هستند که ساختار یک DAO را توضیح می‌دهند.